Kondansatör kVAr hesabı: kompanzasyon gücü nasıl bulunur? Örnek

Kondansatör kVAr hesabı, tesisin aktif gücü ile mevcut ve hedef güç faktöründen yapılır: Qc = P × (tan φ₁ − tan φ₂). Örneğin 400 kW aktif güçte çalışan ve güç faktörü 0,75 olan bir tesisi 0,98'e çıkarmak için yaklaşık 271,5 kVAr kondansatör gücü gerekir.

Hesap üç veriye dayanır: ortalama aktif güç (kW), mevcut cos φ ve hedef cos φ. Bu yazıda formülü, adım adım örneği, farklı büyüklükteki tesisler için hızlı çarpan tablosunu ve sonucun faturadaki reaktif sınırlarla ilişkisini göreceksiniz.

Kondansatör kVAr değeri nasıl hesaplanır?

Gereken kondansatör gücü, aktif gücün mevcut ve hedef tan φ değerleri arasındaki farkla çarpılmasıyla bulunur. Formül şöyledir:

Qc = P × (tan φ₁ − tan φ₂)

• Qc: Gereken kondansatör gücü (kVAr)
• P: Aktif güç (kW)
• tan φ₁: Mevcut güç faktörüne karşılık gelen tanjant
• tan φ₂: Hedef güç faktörüne karşılık gelen tanjant

Kompanzasyon, şebekeden çekilen reaktif enerjiyi kondansatörlerle yerinde karşılayarak azaltmak demektir. Konuya yeni başlıyorsanız önce kompanzasyon nedir sayfasına bakabilirsiniz.

Formülün mantığı basittir. Aktif güç sabit kalırken reaktif güç düşürülür. Kondansatör, aradaki reaktif farkı sahada üretir ve şebekeden çekilmesini önler.

Güç faktöründen tan φ nasıl bulunur?

tan φ, cos φ değerinden tan φ = √(1 / cos²φ − 1) formülüyle bulunur. Hesap makinesi yoksa aşağıdaki tablo yeterlidir:

cos φ	tan φ
0,70	1,0202
0,75	0,8819
0,80	0,7500
0,85	0,6197
0,90	0,4843
0,95	0,3287
0,98	0,2031
1,00	0,0000

tan φ ayrıca reaktif enerjinin aktif enerjiye oranına eşittir. Faturadaki "reaktif/aktif oranı" bu yüzden doğrudan tan φ ile karşılaştırılabilir. Örneğin %88 oran, tan φ = 0,88 ve cos φ ≈ 0,75 demektir.

400 kW'lık bir tesis için adım adım örnek

Örnek: ortalama aktif gücü 400 kW, mevcut cos φ değeri 0,75 olan bir tesis, hedef cos φ olarak 0,98'i seçiyor. Bu rakamlar yalnızca hesabı göstermek için varsayılmıştır.

1. Mevcut tan φ₁ = √(1 / 0,75² − 1) = √0,7778 = 0,8819
2. Hedef tan φ₂ = √(1 / 0,98² − 1) = √0,0412 = 0,2031
3. Fark = 0,8819 − 0,2031 = 0,6788
4. Qc = 400 × 0,6788 = 271,5 kVAr

Sonuç, kurulacak toplam kondansatör gücünün yaklaşık 271,5 kVAr olması gerektiğini gösterir. Pratikte bu değer kademelere bölünür ve en yakın standart panoya yuvarlanır.

Mevcut güç faktörü düştükçe gereken kVAr nasıl değişir?

Mevcut güç faktörü düştükçe gereken kVAr hızla artar. Aynı 400 kW ve hedef 0,98 için sonuçlar şöyledir:

Mevcut cos φ	Fark (tan φ₁ − 0,2031)	Gereken kVAr
0,70	0,8171	326,8
0,75	0,6788	271,5
0,80	0,5469	218,8
0,85	0,4166	166,6
0,90	0,2812	112,5
0,95	0,1256	50,2

Grafik, 400 kW'lık örnekte cos φ 0,95'ten 0,70'e indikçe gereken kondansatör gücünün yaklaşık 50 kVAr'dan 327 kVAr'a çıktığını gösteriyor.

Farklı büyüklükteki tesisler için hızlı hesap nasıl yapılır?

Hedef cos φ 0,98 ise, tablodaki farkı (kW başına kVAr çarpanı) tesisin aktif gücüyle çarpmak yeterlidir. Çarpan, yukarıdaki tablodaki "fark" sütunudur: 0,70 için 0,8171, 0,75 için 0,6788, 0,80 için 0,5469, 0,85 için 0,4166, 0,90 için 0,2812, 0,95 için 0,1256.

Örnek hesaplar (hedef 0,98):

Aktif güç	Mevcut cos φ	Çarpan	Gereken kVAr
250 kW	0,80	0,5469	136,7
400 kW	0,75	0,6788	271,5
800 kW	0,85	0,4166	333,3
1.000 kW	0,90	0,2812	281,2

Tabloda dikkat çeken nokta şudur: 1.000 kW'lık ve cos φ'si 0,90 olan bir tesis, 400 kW'lık ve cos φ'si 0,75 olan tesisten daha fazla kVAr gerektirebilir. Çünkü gereken güç hem büyüklüğe hem de mevcut güç faktörüne bağlıdır.

Hedef güç faktörü nasıl seçilir?

Hedef güç faktörü, faturadaki reaktif sınırların altında güvenli pay bırakacak şekilde seçilir. EPDK Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar'a göre 50 kVA ve üzeri tesislerde endüktif reaktif enerjinin aktif enerjiye oranı için sınır %20, kapasitif için %15'tir (Madde 13(4) ve 13(5)). Sınır aşılırsa o dönemde ölçülen reaktif enerjinin tamamı faturalanır, yalnızca aşan kısım değil.

%20 oran, tan φ = 0,20 demektir ve bu yaklaşık cos φ = 0,98'e denk gelir. Yani 0,98 hedefi sınırın hemen kenarındadır. Yük değişince oran sınırı aşabilir. Bu nedenle sahada hedef çoğunlukla 0,98'in biraz üstü seçilir.

Aşağıdaki tablo, 0,75'ten başlayan aynı 400 kW'lık tesis için hedefin kVAr'ı nasıl etkilediğini gösterir:

Hedef cos φ	Hedef tan φ	Gereken kVAr (400 kW)
0,90	0,4843	159,0
0,95	0,3287	221,3
0,98	0,2031	271,5
1,00	0,0000	352,8

Hedef yükseldikçe kVAr artar. Ayrıca fazla kompanzasyon kapasitif tarafa geçip %15 sınırına takılabilir. Bu yüzden hedefi 1,00 yapmak yerine kademeli ve ayarlı bir sistem tercih edilir.

Hesaplanan kVAr değeri panoya nasıl yansıtılır?

Hesaplanan değer tek bir kondansatör olarak değil, kademeler halinde kurulur. Kademe, reaktif güç rölesi tarafından yüke göre devreye alınan ya da çıkarılan kondansatör grubudur.

Örneğin hesap 271,5 kVAr çıktıysa 40 kVAr'lık yedi kademe toplam 280 kVAr eder. Bu, hesaplanan değeri biraz aşar ve yük artışlarına pay bırakır. Kademeler eşit olabileceği gibi küçük ve büyük kademeler karışık da seçilebilir. Küçük kademeler, düşük yükte aşırı kompanzasyonu önlemeye yardım eder.

Kademe ve röle ayarı, tesisin vardiya düzenine göre sahada belirlenir. Gece ve hafta sonu yük düşer, bu saatlerde fazla kondansatör kapasitif oranı yükseltebilir.

Faturada ve sayaç verisinde nereye bakılır?

Hesap için gereken veriler faturada ve sayaç verisinde bulunur. Kontrol listesi:

• Aktif gücü sayaç verisinden, mesai ve mesai dışı ayrı ayrı alın.
• Mevcut cos φ yerine aylık reaktif/aktif oranlarına bakın; oran tan φ'dir.
• Faturada endüktif ve kapasitif reaktif satırlarını ayrı ayrı okuyun.
• Gece ve hafta sonu kapasitif değerleri ayrıca kontrol edin.
• Sonucu tek kademe yerine birkaç kademeye bölün.
• Harmonik içeren yüklerde kondansatör seçimini ayrıca değerlendirin.
• Kurulum sonrası oranları birkaç ay izleyin.

En sık hata, P değeri olarak yanlış güç kullanmaktır. Hesapta sözleşme gücü ya da trafo gücü değil, reaktifin yoğun olduğu dönemdeki gerçek ortalama aktif güç kullanılmalıdır.

Faturada reaktif satırının nasıl oluştuğunu görmek için kompanzasyon ve faturadaki önemi yazısına, ceza oluştuysa reaktif ceza iptali ve para iadesi yazısına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

100 kW için kaç kVAr kondansatör gerekir?

Gereken değer mevcut ve hedef güç faktörüne bağlıdır. Örneğin cos φ 0,75'ten 0,98'e çıkarmak için 100 × 0,6788 ≈ 67,9 kVAr gerekir.

kVAr hesabında aktif güç olarak hangi değer alınır?

Reaktifin yoğun olduğu dönemdeki ortalama aktif güç (kW) alınır. Sözleşme gücü ya da trafo kapasitesi bu hesap için doğru veri değildir.

Hedef güç faktörü neden 1,00 seçilmez?

1,00 hedefi daha fazla kVAr gerektirir ve yük azaldığında sistemi kapasitif tarafa geçirebilir. Kapasitif oranın sınırı %15 olduğu için fazla kompanzasyon da ceza riski doğurur.

kVAr hesabı yapınca kondansatör seçimi tamamlanır mı?

Hayır. Hesap toplam gücü verir. Kademe sayısı, röle ayarı, harmonik durumu ve pano seçimi sahada ayrıca belirlenir.

Özet

Kondansatör gücü, Qc = P × (tan φ₁ − tan φ₂) formülüyle hesaplanır. Mevcut güç faktörü düştükçe ve hedef yükseldikçe gereken kVAr artar. Hedefi seçerken endüktif %20 ve kapasitif %15 sınırlarını birlikte düşünmek gerekir.

Covolt, reaktif oranınızı ayrıntılı izleyip sınıra yaklaşınca fatura gelmeden haber veriyor; kendi oranınızı reaktif ceza hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Son güncelleme: Mayıs 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.