OSOS nedir? İşletmeler Sayaç Verisine Nasıl Ulaşır?

OSOS (Otomatik Sayaç Okuma Sistemi), elektrik sayacındaki verinin sahaya gidilmeden uzaktan okunup merkezi bir sisteme aktarılmasını sağlayan altyapı demektir. İşletmeler bu veriye, bağlı oldukları dağıtım şirketinin OSOS müşteri portalından abonelik bilgileriyle giriş yaparak ulaşır. Zorunluluk eşiği dağıtım bölgesine göre değiştiği için kendi tesisinizin kapsamda olup olmadığını dağıtım şirketinizden öğrenmeniz gerekir.

Fatura her ay tek bir toplam gösterir. Saatlik ya da 15 dakikalık veri ise yalnızca sayaçtan gelir. Bu yazıda OSOS'un ne olduğunu, hangi sayaçların kapsamda olduğunu ve verinin nasıl alındığını sırayla anlatıyoruz.

OSOS nedir ve ne işe yarar?

OSOS, sayaç verilerinin otomatik olarak uzaktan okunması, merkezi bir sisteme aktarılması, doğrulanması, eksik verilerin tamamlanması, saklanması ve ilgili taraflara sunulması için kurulan yazılım, donanım ve iletişim altyapısının tamamı demektir. Sistemi dağıtım lisansı sahibi şirketler ve TEİAŞ kurar ve işletir.

Pratikte şöyle çalışır. Sayacın yanındaki bir modem veriyi mobil ya da sabit hat üzerinden dağıtım şirketinin merkezine iletir. Bu veri hem uzlaştırma ve faturalama hesaplarında hem de abonenin kendi tüketimini izlemesinde kullanılır.

İşletme açısından asıl değer, sayaç verisinin ay sonunu beklemeden görülebilmesidir. Mesai dışı tüketim, gece yükü ya da ani çıkışlar ancak bu çözünürlükte fark edilir.

OSOS ile akıllı sayaç aynı şey midir?

Hayır. Akıllı sayaç, ölçümü yapan ve uzaktan haberleşebilen cihazdır. OSOS ise bu cihazlardan gelen veriyi toplayan sistemdir.

Mevzuat da bu ikisini birlikte ele alır. Aralık 2023'te Resmî Gazete'de yayımlanan Elektrik Piyasası Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği uyarınca, önceki yıl ya da yıl içindeki tüketimi 10 MWh üzerinde olan kullanım yerlerindeki mevcut sayaçlar, Akıllı Sayaç PRO ya da OSOS ile uyumlu sayaç ve modemle değiştirilir. Yani bir sayaç OSOS'a bağlanabiliyorsa uzaktan okunabilir demektir. Modem ya da uyumlu sayaç yoksa veri sisteme akmaz.

Hangi aboneler OSOS kapsamındadır?

OSOS kapsamına giren sayaçlar iletim sistemiyle alışverişi ölçen sayaçlar, belirli bir yıllık tüketim limitini aşan tüketici sayaçları ve bazı üretim sayaçlarıdır. Tüketici tarafındaki kritik ölçüt yıllık tüketim limitidir.

Limitin tek bir ulusal değeri yoktur. Eski "Usul ve Esaslar" metninde, yeni limitler onaylanana kadar tüm dağıtım şirketleri için yıllık 800 MWh geçici değer olarak belirlenmişti. Sonraki süreçte limit dağıtım şirketlerinin başvurusu ve EPDK kararlarıyla bölgeye göre farklılaştı. Bazı şirketler kendi duyurularında bunu açıkça yayımlıyor. Örneğin TREDAŞ, zorunlu OSOS kapsamı için yıllık 80 MWh limitini duyurmuştur.

Bu nedenle tablo şöyle okunmalıdır:

Düzenleme	Ne söylüyor	Not
Usul ve Esaslar (OSOS kapsamı)	Limit dağıtım şirketine göre belirlenir	Güncel değer için bölgenizdeki dağıtım şirketinin duyurusuna bakın
Ölçüm Sistemleri Yönetmeliği (Aralık 2023)	10 MWh üzeri kullanım yerlerinde sayaçlar Akıllı Sayaç PRO ya da OSOS uyumlu sayaçla değiştirilir	Geçiş takvimi dağıtım şirketi bazında yürür

Küçük işletmeler açısından önemli bir ayrım var. Sayacınız zorunlu kapsamın dışında kalsa bile, OSOS ile iletişim kurulması için gerekli teçhizatı kendiniz temin etmek kaydıyla sayacın kapsama alınmasını talep edebilirsiniz. Dağıtım şirketi kendi duyurusunda bu imkânı belirtmektedir. Süreç ve koşullar şirketten şirkete değişir.

OSOS verisi nasıl alınır?

OSOS verisi, dağıtım şirketinin OSOS müşteri portalından alınır. Portal adresi ve giriş yöntemi dağıtım şirketine göre değişir. Giriş için genellikle tesisat numarası ve şirketin verdiği şifre kullanılır. Örneğin TREDAŞ'ın bilgilendirme dokümanında tesisat numarası ve şifreyle erişim anlatılmaktadır.

Adımlar genel olarak şöyledir:

1. Hangi dağıtım şirketinin bölgesinde olduğunuzu faturanızdan teyit edin.
2. Sayacınızın OSOS kapsamında olup olmadığını dağıtım şirketine sorun.
3. Kapsamdaysa portal için abone girişi ve şifre talebinde bulunun.
4. Portalda saatlik ya da 15 dakikalık tüketim, çekiş ve reaktif değerlerini görüntüleyin ve gerekirse dışa aktarın.

Dağıtım şirketine göre portal adreslerini ve giriş adımlarını OSOS giriş portalı sayfasında derledik. Şifre ve abone bilgilerinizi yalnızca yetkili kişilerle paylaşmanız gerekir.

Portalda hangi veriler bulunur?

Portal ekranları şirketten şirkete farklıdır ama temel veri kümesi benzerdir. Genellikle şunlara ulaşırsınız:

• Aktif enerji tüketimi (kWh), saatlik ya da daha sık aralıklarla
• Endüktif ve kapasitif reaktif enerji değerleri
• Çekiş gücü (demand) değerleri
• Sayaç endeksleri ve okuma tarihleri

Bu veriler faturadaki satırlarla doğrudan ilişkilidir. Örneğin reaktif değerleri, kompanzasyonun faturadaki etkisini kontrol etmek için; çekiş gücü değerleri ise sözleşme gücü ve aşım bedeli kararı için gerekir.

Serbest piyasada saatlik veri ayrıca önem taşır. PTF, gün öncesi piyasasında her saat için ayrı oluşur. 30 günlük bir ayda 720 ayrı fiyat vardır (kaynak: EPİAŞ Gün Öncesi Piyasası). Enerji bedelini doğru hesaplamak için tüketimin de saatlik bilinmesi gerekir.

OSOS verisini kullanırken nelere dikkat edilir?

Portaldan veri almak tek başına tasarruf sağlamaz. Veriyi okumak, düzenli kontrol ve yorumlama gerektirir. Aşağıdaki kontroller iyi bir başlangıçtır.

Kontrol listesi

• Veri eksiksiz mi? Boş saatler ve tekrar eden değerler olup olmadığına bakın.
• Portal toplamı fatura tüketimiyle uyuşuyor mu? Küçük farklar okuma saatinden kaynaklanabilir.
• Mesai dışı saatlerde beklenmeyen yük var mı?
• Reaktif oranlar sınırların içinde mi? 50 kVA ve üzeri tesislerde endüktif sınır %20, kapasitif sınır %15'tir. Sınır aşılırsa o dönemde ölçülen reaktif enerjinin tamamı faturalanır (kaynak: EPDK Tarife Uygulamalarına İlişkin Usul ve Esaslar, Madde 13).
• Çekiş gücü sözleşme gücüne yaklaşıyor mu?

Bu kontrolleri her ay elle yapmak mümkündür. Ancak çok tesisli bir işletmede ya da yüksek tüketimde bu iş zaman alır. Fatura gelmeden sorunu görmek için verinin düzenli ve otomatik izlenmesi gerekir.

OSOS verisi ile fatura nasıl birlikte okunur?

Fatura artışının sebebi tüketim, birim fiyat ya da sözleşmedir. Üçüne birlikte bakmadan teşhis konmaz. OSOS verisi bu ayrımın ilk ayağını, yani tüketimi, saat saat görmenizi sağlar.

Örnek: Eylül ayında 140.175 kWh tüketen bir tesis düşünelim. Ağustos'ta tüketim 177.402 kWh idi. Tüketim yaklaşık %21 düşmüştür. Faturadaki toplam tutar aynı oranda düşmediyse sebep birim fiyatta ya da sözleşme kalemlerinde aranır. Saatlik veri, düşüşün hangi saatlerde olduğunu da gösterir.

Bu örnekte tüketim tarafı OSOS verisinden okunur. Birim fiyat tarafı için faturanın nasıl okunacağını ve serbest piyasa faturasının elle hesabını ayrıca incelemek gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

OSOS zorunlu mudur?

Belirli bir yıllık tüketim limitini aşan sayaçlar için zorunludur. Limit dağıtım şirketine göre değiştiği için kendi bölgenizdeki değeri dağıtım şirketinizin duyurusundan öğrenmeniz gerekir. Limitin altındaki sayaçlar da gerekli teçhizat temin edilirse talep üzerine kapsama alınabilir.

OSOS verisi ücretsiz mi alınır?

Portal erişimi dağıtım şirketinin sunduğu bir hizmettir ve koşulları şirketin duyurularında yer alır. Sayaç ya da modem değişimi gerekiyorsa maliyetin kime ait olduğu da mevzuata ve şirket uygulamasına bağlıdır. Net bilgi için dağıtım şirketinize yazılı olarak sorun.

OSOS verisi ile fatura aynı olmak zorunda mı?

Genel olarak aynı sayaca dayanırlar. Okuma saati, dönem sınırı ve yuvarlama nedeniyle küçük farklar görülebilir. Fark büyükse dağıtım şirketine başvurmadan önce dönem tarihlerini ve çarpan bilgisini kontrol edin.

Sayacım OSOS'a bağlı değilse ne yapmalıyım?

Önce dağıtım şirketine sayacınızın kapsamda olup olmadığını sorun. Kapsamdaysa modem ve sayaç uyumu şirket tarafından planlanır. Kapsam dışındaysa uygun teçhizatla talepte bulunabilirsiniz.

Özet

OSOS, sayaç verisini uzaktan ve merkezi olarak toplayan sistemdir. Zorunluluk limiti dağıtım şirketine göre değişir. Veriye dağıtım şirketinin OSOS portalından erişilir ve bu veri tüketimi saat saat görmenin temel kaynağıdır.

Covolt, uygun OSOS erişimi olan tesislerde bu sayaç verisini düzenli takip ederek gereksiz maliyeti bulup düşürmeye yardımcı olur. Kendi dağıtım şirketinizin portal bilgilerine OSOS giriş portalı sayfasından, verinin nasıl işlendiğine ise nasıl çalışır sayfasından bakabilirsiniz.

Son güncelleme: Kasım 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.