Öz tüketimi artırma: GES üretim saatlerine yük kaydırma örnekleri

Öz tüketimi artırma, GES'in ürettiği elektriği aynı saatte tesiste kullanmak demektir; bunun en pratik yolu esnek yükleri öğle saatlerine kaydırmaktır. Saatlik mahsuplaşmada üretim ve tüketim her saat ayrı eşleştirildiği için, üretimin yüksek olduğu saatte çalışan her kWh'lik yük şebekeden çekilecek enerjiyi azaltır.

Aşağıdaki örnek tamamen varsayımsaldır; gerçek bir tesisin verisi değildir. Amaç, hangi yükün neden kaydırılabildiğini ve etkinin nasıl hesaplandığını adım adım göstermektir.

Saatlik mahsuplaşmada öz tüketim neden daha belirgin?

Saatlik mahsuplaşma, üretim ve tüketim miktarlarının her saat ayrı eşleştirildiği mahsuplaşma yöntemi demektir. Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 26. maddesi, kapsamdaki tesislerin mahsuplaşma işlemlerinin piyasa işletmecisi tarafından saatlik olarak yapılacağını söyler (Resmî Gazete, 2 Nisan 2026). Hesabın usul ve esasları ise EPDK'nın 14531 sayılı Kurul Kararı ile belirlenmiştir (Resmî Gazete, 5 Mayıs 2026, sayı 33244).

Pratikte bunun anlamı şudur: öğlen fazla üretilen enerji, akşam tüketimini aynı saatte karşılamış sayılmaz. Üretimle tüketimin aynı saate denk gelmesi, hesabın en önemli girdisi hâline gelir. Mesken abone grubu için uygulama farklıdır; bu yazı sanayi ve ticari tesisleri kapsar. Düzenleme çerçevesi için saatlik mahsuplaşma dönemi yazımıza bakabilirsiniz.

Öz tüketim oranı nasıl hesaplanır?

Öz tüketim oranı, GES üretiminin ne kadarının aynı saatte tesiste kullanıldığını gösteren orandır. Hesap her saat için yapılır ve toplanır.

1. Her saat için GES üretimini (kWh) yazın.
2. Aynı saatin tesis tüketimini (kWh) yazın.
3. Her saatte ikisinden küçük olanı alın; bu, o saatte öz tüketilen enerjidir.
4. Saatlik değerleri toplayın.
5. Toplamı, günlük toplam GES üretimine bölün.

Örnek: Günlük 1.680 kWh üreten ve gün boyu 3.910 kWh tüketen bir tesis düşünelim. Saatlik eşleştirmede öz tüketilen enerji 1.340 kWh çıkıyor. Oran 1.340 / 1.680 ≈ %79,8'dir; kalan 340 kWh şebekeye verilir.

Hangi yükler öğle saatlerine kaydırılabilir?

Öğle saatlerine kaydırılabilen yük, zamanlaması üretim sürecini bozmadan değiştirilebilen yük demektir. Bütün yükler kaydırılamaz; esnek olanlar şunlardır:

Yük türü	Kaydırma esnekliği	Dikkat edilecek nokta
Su pompaları ve depo doldurma	Yüksek	Depo hacmi ve basınç ihtiyacı
Kompresör ile hava deposu doldurma	Orta	Hat basıncı, vardiya düzeni
Batarya/akü şarjı (forklift vb.)	Yüksek	Vardiya başlangıcında dolu olması
Isıtma ve soğutma önişlemi	Orta	Konfor ve proses sıcaklığı
Parti bazlı işlemler (yıkama, kurutma)	Orta	Parti süresi, personel planı
Sürekli proses hatları	Düşük	Genelde kaydırılamaz

Önce hangi yükün esnek olduğunu belirlemek gerekir. Bunun için saatlik tüketim profilinde öğle saatlerinde düşen, akşam saatlerinde yükselen bölgelere bakılır.

Örnek günlük profilde kaydırma etkisi nasıl hesaplanır?

Kaydırma etkisi, aynı toplam tüketimle öz tüketilen enerjinin ne kadar arttığına bakılarak hesaplanır. Örnekte toplam tüketim değişmiyor; yalnızca zamanı değişiyor.

Varsayım: Akşam 17:00–19:00 arasındaki esnek yükten toplam 150 kWh azaltılıyor ve bu yük 10:00–12:00 arasına, her saate 50 kWh olacak şekilde taşınıyor. Akşamdaki düşüş 17:00'de 40, 18:00'de 50, 19:00'da 60 kWh'tir.

Saat	Önce tüketim (kWh)	Sonra tüketim (kWh)	GES üretimi (kWh)
10:00	180	230	210
11:00	160	210	250
12:00	120	170	260
17:00	240	200	20
18:00	260	210	0
19:00	240	180	0

Grafik, kaydırma sonrasında tüketimin öğle saatlerinde yükseldiğini, akşam saatlerinde düştüğünü gösterir.

Öz tüketim farkını saat saat hesaplayalım:

1. 10:00'da üretim 210 kWh. Tüketim 180'den 230'a çıkıyor; öz tüketim 180'den 210'a çıkıyor, yani +30 kWh. Fazladan 20 kWh yük üretimin üstünde kaldığı için şebekeden beslenir.
2. 11:00'de üretim 250 kWh. Tüketim 160'tan 210'a çıkıyor; öz tüketim +50 kWh.
3. 12:00'de üretim 260 kWh. Tüketim 120'den 170'e çıkıyor; öz tüketim +50 kWh.
4. Akşam saatlerinde (17:00-19:00) üretim yok ya da çok düşük olduğundan öz tüketim değişmez.

Toplam artış 30 + 50 + 50 = 130 kWh'tir. Kaydırılan yük 150 kWh olduğu hâlde öz tüketim 130 kWh artar; çünkü 10:00'da taşınan yükün 20 kWh'i o saatteki üretimden fazladır.

Gösterge	Önce	Sonra
Günlük toplam tüketim	3.910 kWh	3.910 kWh
GES üretimi	1.680 kWh	1.680 kWh
Öz tüketilen enerji	1.340 kWh	1.470 kWh
Öz tüketim oranı	≈ %79,8	%87,5
Şebekeye verilen fazla	340 kWh	210 kWh
Şebekeden çekilen	2.570 kWh	2.440 kWh

Aynı yükü aynı gün içinde başka saate taşımak, şebekeden çekilen enerjiyi 130 kWh azalttı. Bu rakamlar örnek profile aittir; gerçek bir tesiste sonuç, kendi saatlik verinizle hesaplanmalıdır.

Kaydırma yapılırken nelere dikkat edilir?

Kaydırma kararı yalnızca enerji hesabıyla verilmez; üretim ve güvenlik de hesaba girer. Sahada sık karşılaşılan sınırlar şunlardır:

• Üretim planı: Vardiya, sipariş ve personel düzeni değişiyorsa kaydırmanın maliyeti kazancı aşabilir.
• Ekipman sınırı: Pik saatte aynı anda çok yük çalıştırmak sözleşme gücünü zorlayabilir. Bu konuda demand ve sözleşme gücü yazımıza bakabilirsiniz.
• Üretimin değişkenliği: Bulutlu günlerde üretim düşer; kaydırılmış yük şebekeden beslenir. Planı tek bir güne değil, farklı gün tiplerine göre yapın.
• Reaktif oran: Yük profili değiştiğinde reaktif oranlar da değişebilir; öğle saatlerindeki yeni dağılımı izleyin.

Faturada ve verilerde nereye bakılır? Kontrol listesi

Kaydırma öncesi ve sonrası karşılaştırma için şu veriler gerekir:

1. Saatlik tüketim verisi (en az son bir ay, tercihen hem hafta içi hem hafta sonu).
2. Saatlik GES üretim verisi, aynı dönem için.
3. Esnek yüklerin listesi ve her birinin çalışma süresi.
4. Kaydırma sonrası aynı saatlerin ölçümü; karşılaştırma aynı gün tipiyle yapılmalıdır.
5. Faturada çekilen enerji ve şebekeye verilen enerji satırları; sonuç bu satırlarda da görünmelidir.

Bu listeyle kaydırmanın gerçekten öz tüketimi artırıp artırmadığı kendi verinizle doğrulanır.

Sıkça Sorulan Sorular

Öz tüketim oranı kaç olmalıdır?

Her tesis için geçerli tek bir hedef oran yoktur. Oran, GES büyüklüğüne, tüketim profiline ve esnek yük miktarına bağlıdır. Bu yüzden önce kendi saatlik verinizle mevcut oranı hesaplamak gerekir.

Yük kaydırmak sözleşme gücünü etkiler mi?

Evet, etkileyebilir. Öğle saatlerinde aynı anda çalışan yük çoğaldığında çekilen güç artar; sözleşme gücü ve aşım bedeli açısından saatlik tepe değerlerine bakılmalıdır.

Mahsuplaşma saatlik olunca akşam fazlası kullanılabilir mi?

Hayır. Saatlik mahsuplaşmada üretim ve tüketim aynı saat içinde eşleştirilir; öğlen fazla üretim, akşam tüketimini karşılamış sayılmaz. Ayrıntılı kurallar için EPDK'nın 14531 sayılı Kurul Kararı'na bakın.

Mesken aboneleri için de aynı kural geçerli mi?

Mesken abone grubu için hüküm farklıdır; yönetmelikte mesken tüketim tesisleri için ayrı düzenleme vardır. Bu yazı sanayi ve ticari tesislere yöneliktir.

Özetle: saatlik mahsuplaşmada GES üretimiyle aynı saatte çalışan yük, şebekeden çekilen enerjiyi azaltır. Esnek yükleri belirlemek, saatlik veriyle etkiyi hesaplamak ve üretim planını bozmadan kaydırmak öz tüketimi artırmanın yoludur. Saatlik mahsuplaşma ve GES üretim-tüketim eşleştirme sayfasından kendi tesisinizin saatlik dengesini görebilirsiniz.

Son güncelleme: Haziran 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.