Enerji etüdü nedir, ne zaman zorunlu? Süreç ve etüt raporu

Enerji etüdü, bir tesiste enerji tasarrufu imkânlarının ölçüm, hesap ve piyasa araştırmasıyla ortaya çıkarıldığı çalışma demektir. Yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmeler için zorunludur ve her dört yılda bir yenilenir. Bu yazıda etüdün kapsamını, eşiğin nasıl hesaplandığını, süreci ve etüt raporundan nasıl fayda sağlanacağını bulabilirsiniz.

Enerji etüdü sık sık "enerji yöneticisi" ve "ISO 50001" ile birlikte anılır. Üçü ayrı yükümlülüklerdir. Bu yazı yalnızca etüde odaklanır. Enerji yöneticisi konusu ayrı bir yazının konusudur.

Enerji etüdü nedir?

Enerji etüdü, mevzuattaki tanıma göre, bilgi toplama, ölçüm, değerlendirme ve raporlama aşamalarından oluşan bir çalışma demektir. Etüt; enerji tasarruf potansiyellerini ve bu potansiyellerin geri kazanılmasına yönelik önlemleri ölçüm, hesap ve piyasa araştırmalarıyla belirler.

Kısaca etüt, "enerji nerede, ne kadar ve neden harcanıyor?" sorusuna ölçümle cevap arar. Sonunda tasarruf potansiyeli olan noktalar, önerilen önlemler ve bu önlemlerin maliyet-fayda bilgisi bir raporda toplanır.

Etüt bir tahmin değildir. Yönetmelik, etüt ve proje hizmetlerinde akredite kuruluşlarca kalibrasyonu yapılmış ve etiketlenmiş cihazların kullanılmasını zorunlu kılar. Cihaz listesi ve kalibrasyon belgeleri de raporun ekidir.

Enerji etüdü ne zaman zorunludur?

Yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP ve üzeri olan endüstriyel işletmeler için etüt zorunludur. Bu işletmeler etüdü şirketlere yaptırır ya da koşulları sağlıyorsa kendi yapar. Hüküm, Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmeliğin 10. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde yer alır.

Yönetmelik farklı yapılar için farklı yenileme süreleri koyar:

Yapı	Zorunluluk	Yenileme
Endüstriyel işletme ((b) bendi)	Yıllık toplam enerji tüketimi 1.000 TEP ve üzeri	Her dört yılda bir
Yükümlü binalar ((c) bendi)	Yönetmelikteki bina kriterleri	Her yedi yılda bir

Yenileme süreleri aynı maddenin Ç bendinde belirtilir: (b) bendindeki etütler her dört yılda bir, (c) bendindeki etütler her yedi yılda bir yenilenir.

Eşiğin altındaki işletmeler için etüt zorunlu değildir. Yine de gönüllü etüt yaptırmak mümkündür. Destek programları için güncel durumu Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı duyurularından kontrol etmek gerekir.

1.000 TEP nasıl hesaplanır?

TEP, "ton eşdeğer petrol" demektir ve farklı enerji kaynaklarını ortak bir birime çevirir. Hesap tek çarpma işlemidir: her kaynağın yıllık tüketimi Bakanlığın katsayısıyla çarpılır, sonuçlar toplanır. Elektrik için 1 TEP, 11.630 kWh'e eşittir; tersi yönde 1 kWh, 0,000086 TEP eder.

Hesabı adım adım göstermek için örnek bir tesis alalım. Örnek: Kasım 2025 – Ekim 2026 arasında toplam 1.789.200 kWh elektrik tüketen bir tesis (12 aylık değerler Covolt demo tesisinin verisidir).

1. Yıllık elektrik tüketimi: 1.789.200 kWh
2. Katsayı: 0,000086 TEP/kWh
3. 1.789.200 × 0,000086 ≈ 153,9 TEP
4. Eşik: 1.000 TEP. Örnek tesis eşiğin yaklaşık %15'i kadardır.

Yalnızca elektrik kullanan bir tesisin 1.000 TEP'e ulaşması için yılda yaklaşık 11,63 milyon kWh tüketmesi gerekir. Doğalgaz, kömür, fuel-oil gibi diğer yakıtlar da aynı yöntemle TEP'e çevrilip toplanır. Bu yüzden eşiği belirleyen şey yalnızca elektrik faturası değildir. Katsayılar ve işletmenin hangi dönemin ortalamasına göre değerlendirileceği için güncel Bakanlık duyurusuna bakın.

Grafik, örnek tesisin yıllık tüketiminin TEP karşılığı ile 1.000 TEP eşiğini yan yana gösterir. Gerçek tesisiniz için tüm enerji türlerini toplamak gerekir.

Etüdü kim yapar? EVD şirketi nedir?

EVD şirketi, Bakanlıktan yetki belgesi almış enerji verimliliği danışmanlık şirketi demektir. Yönetmelikte şirket, Bakanlık veya yetkilendirilmiş kurumlarla yapılan yetkilendirme anlaşması çerçevesinde enerji verimliliği hizmeti yürütmek üzere yetki belgesi verilen danışmanlık şirketi olarak tanımlanır. Yetki belgesi beş yıl süreli verilir.

İşletmenin iki seçeneği vardır:

• Yetkili bir EVD şirketine etüt yaptırmak.
• Geçmişe dönük en az üç ay tam zamanlı ve sigortalı çalışanları arasında sanayi etüt-proje sertifikasına sahip personel varsa etüdü kendi yapmak.

Bir EVD şirketiyle çalışmadan önce şirketin yetki belgesinin güncel olduğunu Bakanlığın yetkilendirme sayfasından doğrulayın.

Etüt süreci nasıl işler?

Etüt süreci dört aşamada ilerler: bilgi toplama, ölçüm, değerlendirme ve raporlama. Bu sıra, yönetmeliğin etüt tanımındaki aşamalarla aynıdır.

1. Bilgi toplama. Enerji faturaları, üretim miktarları, ekipman envanteri ve çalışma saatleri toplanır. Geçmiş tüketim verisi ne kadar düzenliyse bu aşama o kadar kolay ilerler.
2. Ölçüm. Önemli tüketim noktalarında kalibre cihazlarla ölçüm yapılır. Elektrik, ısı, basınçlı hava gibi sistemler ayrı ayrı ele alınır.
3. Değerlendirme. Tasarruf potansiyeli olan uygulamalar belirlenir, her biri için kazanç ve yatırım ihtiyacı hesaplanır.
4. Raporlama. Sonuçlar, Bakanlığın uygulama usul ve esaslarındaki zorunlu etüt formatına uygun şekilde raporlanır.

Zamanlama da önemlidir. Etütler Bakanlığın yayınladığı formata uygun hazırlanır ve etüdün yapıldığı yılı takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar Bakanlığa iletilir.

Etüt raporunda neler olur, Bakanlık raporu nasıl değerlendirir?

Etüt raporu; mevcut enerji tüketim yapısını, tasarruf potansiyeli olan noktaları ve önerilen önlemleri içerir. Her öneri için tasarruf potansiyeli ve yatırım ihtiyacı belirtilir. Rapor ölçüm cihazlarının listesini ve kalibrasyon belgelerini de ek olarak taşır.

Bakanlık raporu puanlayarak değerlendirir. Uygulama usul ve esaslarına göre zorunlu etütler 100 puan üzerinden değerlendirilir. 70 puanın altında kalan etütler, düzeltilmek üzere işletmeye iade edilir. Yönetmelik ayrıca uygun değerlendirilmeyen etüt raporlarının yenilenmesinin istenebileceğini söyler.

Bu yüzden önemli olan raporun yalnızca yapılmış olması değil, formata ve ölçüme uygun olmasıdır.

Etüt raporundan nasıl fayda sağlanır? Kontrol listesi

Etüt raporu, işletme için bir yol haritasıdır. Rapor rafa kalkarsa mevzuat yükümlülüğü yerine gelir ama tasarruf gerçekleşmez. Aşağıdaki liste raporu işe çevirmeye yardımcı olur:

• Önerileri önceliğe göre sıralayın. Düşük yatırımla uygulanabilecek önlemleri önce ele alın.
• Her öneri için sorumlu kişi ve tarih belirleyin.
• Uygulama sonrası tüketimi ölçerek önlemin tasarruf getirip getirmediğini kontrol edin. Rapordaki rakam hesaplanmış potansiyeldir, gerçekleşmiş tasarruf değildir.
• Elektrik faturasındaki üç etkeni birlikte izleyin: tüketim, birim fiyat ve sözleşme. Tüketimi düşüren bir önlem, fatura kalemleri izlenmezse görünmez kalabilir.
• Etüt tarihini takvime işleyin. Dört yıl dolmadan yeni etüt için hazırlığa başlayın.
• Ölçüm verisini düzenli ve eksiksiz tutun. Alt sayaç ve saatlik tüketim kaydı, bir sonraki etüdün bilgi toplama aşamasını kolaylaştırır.

Daha geniş bir çerçeve için sanayi tesislerinde enerji verimliliği ve ISO 50001 yazımıza bakabilirsiniz. Tüketim verisinin etüt sonrasında nasıl izlendiği ise enerji yöneticileri için Covolt sayfasında anlatılır.

Etüt yaptırmamanın sonucu nedir?

5627 sayılı Kanun ve ikincil mevzuat, enerji verimliliği yükümlülüklerini yaptırımsız bırakmaz. İdari para cezaları Kanunda düzenlenir ve tutarlar yeniden değerleme ile güncellenebilir. Bu nedenle güncel tutarı burada yazmıyoruz. Güncel tutar için Bakanlığın duyurularına ve mevzuat.gov.tr'deki metne bakın.

Sıkça Sorulan Sorular

Enerji etüdü kaç yılda bir yapılır?

1.000 TEP ve üzeri tüketen endüstriyel işletmelerde enerji etüdü her dört yılda bir yenilenir. Yükümlü binalarda bu süre yedi yıldır. Süreler yönetmeliğin 10. maddesinde yer alır.

1.000 TEP kaç kWh elektrik eder?

Elektrik için 1 TEP, 11.630 kWh'e karşılık gelir. Yalnızca elektrik kullanan bir tesis için 1.000 TEP yaklaşık 11,63 milyon kWh/yıl demektir. Doğalgaz gibi diğer yakıtlar da TEP'e çevrilip toplama dahil edilir.

Etüdü işletme kendisi yapabilir mi?

Evet, belirli koşulla. Geçmişe dönük en az üç ay tam zamanlı ve sigortalı çalışanlar arasında sanayi etüt-proje sertifikasına sahip personel varsa etüt işletme tarafından yapılabilir. Aksi halde yetkili bir EVD şirketinden hizmet alınır.

Etüt raporu Bakanlığa gönderilmek zorunda mı?

Zorunlu etüt raporları Bakanlığın belirlediği formata uygun hazırlanır ve Bakanlığa iletilir. Bakanlık raporu değerlendirir, uygun bulmazsa yenilenmesini isteyebilir. Gönderim süreleri ve kanalı için Bakanlığın güncel usul ve esaslarına bakın.

Özet

Enerji etüdü, 1.000 TEP ve üzeri tüketen endüstriyel işletmeler için dört yılda bir yenilenen zorunlu bir çalışmadır. Yetkili bir EVD şirketi ya da sertifikalı personel tarafından, Bakanlığın formatına uygun şekilde yapılır. Rapordan fayda sağlamak, önerileri önceliklendirip uygulama sonrası tüketimi ölçmekle mümkündür.

Etüt sonrası önlemlerin tüketim ve fatura üzerindeki etkisini izlemek ve maliyeti fatura gelmeden önlemek için enerji verimliliği çözümümüze göz atabilirsiniz.

Son güncelleme: Kasım 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.