Öz Tüketim Oranı GES'te Saatlik Mahsuplaşmada Nasıl Hesaplanır?

GES'te öz tüketim oranı, üretilen enerjinin aynı saat içinde tesiste tüketilen kısmının toplam üretime bölünmesiyle hesaplanır. Saatlik mahsuplaşmada her saat ayrı değerlendirildiği için öğlen fazla üretilen enerji, akşam çekilen enerjiyi kapatmaz. Aşağıdaki örnekte 24 saatlik bir profil üzerinden öz tüketim oranını, şebekeye verilen payı ve şebekeden çekilen enerjiyi adım adım hesaplıyoruz.

Hesap için tarife ya da fiyat bilgisi gerekmez. Önce kilovatsaat (kWh) düzeyinde enerjinin nereye gittiğini görmek gerekir. Para karşılığı ikinci adımdır ve güncel değerler EPDK ile EPİAŞ duyurularından alınır.

Saatlik mahsuplaşma nedir?

Saatlik mahsuplaşma, lisanssız bir üretim tesisinin ürettiği enerji ile ilişkili tüketim tesisinin çektiği enerjinin, fatura dönemi toplamı üzerinden değil her saat için ayrı ayrı karşılaştırılması demektir.

Düzenlemenin dayanağı, 02.04.2026 tarihli Resmî Gazete'de 33212 sayısı ile yayımlanan Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği değişikliğidir. Önceki uygulamada üretim ve tüketim aylık dengelenebiliyordu; yeni düzenlemede her saat için ayrı hesaplanır. Hesabın usul ve esasları ise 5 Mayıs 2026 tarihli ve 33244 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan, 30.04.2026 tarih ve 14531 sayılı Kurul Kararı ile belirlenmiştir.

Mesken aboneleri bu düzenin dışındadır. Mesken abonelerinde aylık mahsuplaşma korunurken, sanayi ve ticarethane gibi gruplarda üretim ve tüketim saatlik bazda değerlendirilir. Uygulamanın başlangıç tarihi ve geçiş hükümleri için kaynaklarda farklı ifadeler görülüyor. Kendi tesisinizin durumu için EPDK Kurul Kararı metnine bakmanız gerekir.

Öz tüketim oranı nedir?

Öz tüketim oranı, GES'in ürettiği enerjinin ne kadarının aynı saatte tesisin kendi tüketimi tarafından kullanıldığını gösteren orandır.

Formül şöyledir:

Öz tüketim oranı = Öz tüketilen enerji ÷ Toplam üretim

Saatlik mahsuplaşmada öz tüketilen enerji, her saat için üretim ile tüketimden küçük olanıdır. Üretim tüketimden azsa üretimin tamamı tesiste kullanılmış sayılır. Üretim tüketimden fazlaysa yalnızca tüketim kadarı öz tüketimdir. Aradaki fark ihtiyaç fazlasıdır.

Bir ikinci oran da sık kullanılır: tüketimin GES'ten karşılanan payı. Bu oran, öz tüketilen enerjinin toplam tüketime bölünmesiyle bulunur.

İhtiyaç fazlası enerji nasıl hesaplanır?

İhtiyaç fazlası enerji, bir saatte üretimin tüketimi aştığı miktar demektir. Üretimin tüketimi aşması durumunda ortaya çıkan ihtiyaç fazlası enerji miktarı saatlik bazda hesaplanır.

Her saat için hesap aynıdır:

1. Üretim ile tüketimi karşılaştırın.
2. Küçük olanı o saatin öz tüketimi olarak yazın.
3. Üretim büyükse farkı ihtiyaç fazlası olarak yazın.
4. Tüketim büyükse farkı şebekeden çekiş olarak yazın.

İhtiyaç fazlasının nasıl değerlendirileceği ayrı bir konudur. Üretim miktarı belirlenen bedelli üretim limitini aşarsa aşan kısım sistem kullanım bedeline tabi olur; bazı durumlarda ise YEKDEM'e bedelsiz katkı sayılır. Satış koşulları için ihtiyaç fazlası elektrik satışı yazımızı ve güncel Kurul Kararlarını inceleyin.

Örnek hesap: 24 saatlik profil

Örnek: bir günde 3.400 kWh tüketen ve 3.220 kWh üreten bir tesis. Saatlik değerler varsayımsaldır, gerçek bir tesise ait değildir. Gece ve akşam tüketimi sabit, gündüz üretim öğlene doğru yükselen bir profil alınmıştır.

Grafik, üretimin 09:00-15:00 arasında tüketimi aştığını, sabah ve akşam saatlerinde ise tüketimin üretimin üzerinde kaldığını gösterir. Gece saatlerinde üretim sıfırdır.

Saatlik sonuçların özeti:

Saat aralığı	Tüketim (kWh)	Üretim (kWh)	Öz tüketim (kWh)	İhtiyaç fazlası (kWh)	Şebekeden çekiş (kWh)
00:00-05:59 (6 saat)	600	0	0	0	600
06:00-08:59	470	280	280	0	190
09:00-11:59	600	1.060	600	460	0
12:00-13:59	300	870	300	570	0
14:00-16:59	600	880	600	280	0
17:00-18:59	330	130	130	0	200
19:00-23:59 (5 saat)	500	0	0	0	500
Toplam	3.400	3.220	1.910	1.310	1.490

Hesabı adım adım yapalım:

1. Günlük üretim: 3.220 kWh. Günlük tüketim: 3.400 kWh.
2. Saat saat küçük olan alınınca öz tüketim toplamı 1.910 kWh çıkar.
3. İhtiyaç fazlası 3.220 − 1.910 = 1.310 kWh.
4. Şebekeden çekiş 3.400 − 1.910 = 1.490 kWh.
5. Öz tüketim oranı: 1.910 ÷ 3.220 = %59,3.
6. İhtiyaç fazlası payı: 1.310 ÷ 3.220 = %40,7.
7. Tüketimin GES'ten karşılanan payı: 1.910 ÷ 3.400 = %56,2.

Aylık toplam ile saatlik hesap neden farklı sonuç verir?

Aylık (ya da günlük) toplam üzerinden bakınca üretim ile tüketim birbirine çok yakın görünür, saatlik hesapta ise fark ortaya çıkar. Çünkü toplam hesap, zamanlamayı yok sayar.

Örnekte günlük üretim 3.220 kWh, tüketim 3.400 kWh. Toplamla bakılırsa net çekiş yalnızca 180 kWh'dir. Saatlik hesapta ise şebekeden 1.490 kWh çekilmiştir. Aradaki fark, öğlen şebekeye verilen 1.310 kWh'nin akşam ve gece çekilen enerjiyi kapatmamasından gelir.

Bakış	Net çekiş (kWh)
Günlük toplam (üretim − tüketim)	180
Saatlik hesap (örnek profil)	1.490

Farkı yaratan, tesisin tüketim saatleriyle güneşin üretim saatlerinin ne kadar örtüştüğüdür. Bu yüzden yalnızca kurulu güce bakmak yeterli olmaz. Saatlik mahsuplaşma döneminde GES üretim ve maliyet optimizasyonu yazımızda bu etkiyi maliyet tarafıyla ele alıyoruz.

Öz tüketim oranı nasıl artırılır?

Öz tüketim oranı, tüketimin gündüz saatlerine kaydırılmasıyla ya da depolama eklenmesiyle artar. Üretim eğrisi sabit olduğundan değişebilen taraf tüketimdir.

Sahada denenen yöntemler şunlardır:

• Esnek yükleri (pompa, kompresör, şarj, ısıtma) öğle saatlerine almak.
• Vardiya planını güneş saatlerine göre gözden geçirmek.
• Gündüz boşta çalışan ekipmanı belirlemek.
• Depolama seçeneğini ayrıca değerlendirmek. Yönetmelik lisanssız tesislere elektriksel güçleri kadar depolama kurma imkanı verdi. Ancak depolama ünitesinden verilen ve mahsuplaşma sonrası ihtiyaç fazlası olarak sisteme aktarılan enerji için ödeme yapılmayacağı belirtiliyor.

Örnek profilde 09:00-15:00 arasındaki ihtiyaç fazlasının bir kısmı, o saatlerde çalışabilecek yüklere kaydırılırsa öz tüketim oranı yükselir. Hangi yükün kaydırılabileceğine tesis karar verir. Saatlik tüketim verisi bu kararın dayanağıdır.

Kontrol listesi: Kendi tesisinizde nereye bakılır?

Kendi öz tüketim oranınızı hesaplamak için saatlik üretim ve saatlik tüketim verisi gerekir. Aşağıdaki liste işe başlamak için yeterlidir:

• Saatlik üretim verisini inverter ya da sayaç kaydından alın.
• Saatlik tüketim verisini OSOS ya da dağıtım şirketi sayacından alın.
• Üretim ve tüketim kayıtlarının saat dilimlerinin aynı olduğunu kontrol edin.
• Her saat için küçük olanı öz tüketim olarak toplayın.
• Öz tüketim oranını, ihtiyaç fazlası payını ve şebekeden çekişi ayrı ayrı yazın.
• Hafta içi, hafta sonu ve mevsimleri ayrı ayrı hesaplayın. Tek günlük profil tüm yılı temsil etmez.
• Bedelli üretim limitinizi ve grup yapınızı güncel Kurul Kararı ile karşılaştırın.
• Üretim ve tüketim tesislerinin aynı vergi kimlik numarasına kayıtlı olduğunu doğrulayın. Mahsuplaşmadan yararlanmak için bu şart korunuyor.

Lisanssız GES'te saatlik mahsuplaşma riskleri ve çözümleri yazımız bu kontrollerin hangi risklere karşılık geldiğini anlatıyor.

Sıkça Sorulan Sorular

Öz tüketim oranı yüksek olmalı mı?

Öz tüketim oranı yükseldikçe üretimin daha büyük kısmı tesiste kullanılır ve ihtiyaç fazlasına bağlı belirsizlik azalır. Ancak tek başına hedef değildir. Tesisin tüketim profili, kurulu güç ve bedelli üretim limiti birlikte değerlendirilir.

Saatlik mahsuplaşmada gündüz fazlası geceki tüketimi kapatır mı?

Hayır. Saatlik mahsuplaşmada her saat kendi içinde değerlendirilir. Öğlen şebekeye verilen enerji, akşam ya da gece çekilen enerjiyi saatlik hesapta kapatmaz.

Öz tüketim oranı ile ihtiyaç fazlası payı toplamı kaç eder?

Üretime göre hesaplandığında ikisinin toplamı %100'dür. Örnekte öz tüketim oranı %59,3, ihtiyaç fazlası payı %40,7'dir. Tüketime göre hesaplanan GES karşılama payı ayrı bir orandır ve bu toplama dahil değildir.

Mesken abonelerinde de saatlik hesap yapılır mı?

Hayır. Mesken abonelerinde aylık mahsuplaşma uygulaması korunmaktadır. Bu yazıdaki saatlik hesap, mesken dışı abone grupları için geçerlidir.

Bu hesap için fiyat bilgisi gerekir mi?

Oranları bulmak için gerekmez. Enerji miktarları kWh cinsinden hesaplanır. Para karşılığı için güncel PTF, tarife ve YEKDEM değerleri EPİAŞ ve EPDK duyurularından alınmalıdır.

Özet

Öz tüketim oranı, her saatte üretim ile tüketimin küçük olanının toplanıp toplam üretime bölünmesiyle bulunur. Örnek profilde bu oran %59,3 çıkar, ihtiyaç fazlası payı %40,7'dir. Günlük toplam bakış ile saatlik hesap arasındaki fark, üretim ve tüketimin aynı saatlere denk gelip gelmediğinden doğar.

Covolt, saatlik üretim ve tüketim verisini eşleştirerek GES'li tesislerde mahsuplaşma sonucunu hesaplar ve ihtiyaç fazlasını azaltacak kaydırma kararlarına zemin hazırlar. Kendi profilinizi görmek için GES analiz aracına bakabilir, mahsuplaşma çözümümüzü GES mahsuplaşma sayfasında inceleyebilirsiniz.

Son güncelleme: Kasım 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.