GÖP GİP farkı: Gün öncesi ve gün içi piyasası nedir, faturaya nasıl yansır?

GÖP ile GİP arasındaki fark zamanlamadır. Gün Öncesi Piyasası (GÖP), elektriğin teslimat gününden bir gün önce saatlik olarak alınıp satıldığı ve PTF'nin oluştuğu piyasadır. Gün İçi Piyasası (GİP) ise aynı günün saatleri için, teslimata kısa süre kalana kadar sürekli işlem yapılan, düzeltme amaçlı piyasadır. Sanayi tüketicisinin faturasına bu iki piyasadan doğrudan yalnızca GÖP'te oluşan PTF girer.

Bu ayrım önemlidir, çünkü serbest tüketici sözleşmelerinin birçoğu PTF'ye dayanır. Yani faturadaki enerji bedelini belirleyen fiyat, GÖP'te bir gün önceden oluşur. GİP ise çoğunlukla tedarikçinin ve üreticinin tarafında, sizin faturanızın arkasında çalışan bir ayar mekanizmasıdır.

Gün öncesi piyasası (GÖP) nedir?

Gün Öncesi Piyasası, elektriğin teslimat gününden bir gün önce, saatlik bazda ticaretinin yapıldığı ve EPİAŞ tarafından işletilen organize piyasa demektir. Elektrik ticareti ve dengeleme faaliyetleri için kullanılır.

İşleyiş şöyledir:

1. Katılımcılar, ertesi güne ait alış ve satış tekliflerini öğle saatlerine kadar bildirir.
2. Teklifler doğrulanır ve bir optimizasyon aracıyla eşleştirilir.
3. Her saat için fiyat ve eşleşme miktarı belirlenir.
4. Sonuçlar, Şeffaflık Platformu'nda öğleden sonra yayımlanır.

Teklif, doğrulama ve fiyat belirleme saatleri EPİAŞ duyurularıyla zaman zaman güncellenir. Güncel saatler için EPİAŞ Gün Öncesi Piyasası duyurularına bakmak gerekir.

GÖP'te fiyat nasıl oluşur?

GÖP'te fiyat, alış ve satış tekliflerinin her saat için ayrı ayrı eşleşmesiyle oluşur. Piyasa Takas Fiyatı, Gün Öncesi Piyasası'na sunulan tekliflerin arz ve talebe göre eşleşmesiyle oluşan saatlik elektrik enerjisi fiyatıdır. Bu fiyata kısaca PTF denir.

Her gün 24 ayrı saat için 24 ayrı PTF çıkar. 30 günlük bir ayda bu sayı 720 olur. Bir saatin fiyatı, bir önceki ya da sonraki saatten çok farklı olabilir. Bu yüzden aylık ortalama tek başına yeterli bilgi vermez; faturadaki enerji bedeli, saatlik fiyatların tüketim miktarıyla ağırlıklandırılmasından çıkar.

Grafik, bir günün ve 30 günlük bir ayın kaç ayrı PTF içerdiğini gösterir. Saat sayısı kaynaklı bir değerdir. Fiyat seviyesi göstermez.

PTF'nin ayrıntılı tanımı ve faturaya yansıması için ayrı bir yazıda ele alınıyor. Güncel saatlik değerleri EPİAŞ Şeffaflık Platformu üzerinden izleyebilirsiniz.

Gün içi piyasası (GİP) nedir?

Gün İçi Piyasası, GÖP'ten sonra ortaya çıkan alış ve satış ihtiyaçlarının, teslimata kısa süre kalana kadar sürekli ticaretle dengelendiği piyasa demektir. EPİAŞ'ın GİP kılavuzuna göre teslimattan 1 saat öncesine kadar teklif verilebilir. Teklifler güncellenebilir ya da iptal edilebilir.

GİP'in temel özellikleri şunlardır:

• Teklifler sürekli ticaret mantığıyla, borsadaki gibi karşı teklifle eşleştiği anda işleme dönüşür.
• İşlemler saatlik bazda yapılır; gün 00:00'da başlayıp ertesi gün 00:00'da biter.
• Teklifler TL/MWh cinsinden verilir.
• Katılım için piyasa katılım anlaşması gerekir; yani bu piyasada işlem yapanlar lisanslı katılımcılardır.

GİP'in amacı dengesizliği azaltmaktır. Bir santral beklenenden az üretecekse ya da bir tedarikçinin portföyü tahmininden fazla tüketecekse, farkı teslimata yakın bir zamanda kapatabilir.

GÖP ile GİP arasındaki fark nedir?

İki piyasanın farkı zamanlama, fiyat oluşumu ve amaçtır. Aşağıdaki tablo bu farkı özetler.

Başlık	Gün Öncesi Piyasası (GÖP)	Gün İçi Piyasası (GİP)
Ne zaman işler?	Teslimattan bir gün önce	Teslim gününe kadar, teslimata 1 saat kalana dek
Fiyat nasıl oluşur?	Tüm teklifler tek seferde eşleştirilir	Teklifler tek tek, sürekli eşleşir
Fiyat sayısı	Her saat için tek bir fiyat (PTF)	Her işlem kendi fiyatıyla gerçekleşir; saatlik ağırlıklı ortalama hesaplanır
Amaç	Ertesi gün için alış-satış ve referans fiyat	Dengesizliği azaltmak, plan değişikliğini düzeltmek
Faturaya etkisi	PTF'ye dayalı sözleşmede doğrudan	Sanayi tüketicisine doğrudan yansımaz

GÖP tek seferlik bir eşleştirmedir. GİP ise gün boyu akan bir ticarettir. GÖP'te bir saat için tek fiyat vardır. GİP'te aynı saat için birçok işlem, birçok fiyat olabilir. GİP ağırlıklı ortalama fiyat, her bir kontrata ilişkin işlemlerin saatlik bazda hacimsel ağırlıklı ortalama fiyatıdır.

Sanayi tüketicisinin faturasına hangi yoldan yansır?

Fatura, GÖP'te oluşan PTF'ye dayanır; GİP faturaya doğrudan satır olarak girmez. Serbest tüketici sözleşmesi çoğunlukla "PTF + marj" biçimindedir. Enerji bedeli, saatlik PTF'lerin tüketime göre ağırlıklı ortalaması ile marjın birleşiminden çıkar.

Varsayımsal bir örnekle bakalım. Bir tesisin bir saatte 100 kWh, bir sonraki saatte 400 kWh tükettiğini düşünün. İki saatin PTF'si farklıdır. Ortalama fiyatı basitçe toplayıp ikiye bölmek yanlış olur. Doğru yöntem, her saatin fiyatını o saatteki tüketimle çarpıp toplamı toplam tüketime bölmektir. Yoğun tüketilen saat, ortalamayı daha çok etkiler.

Bu yüzden iki tesis aynı ayda, aynı PTF'lerle farklı enerji bedeli ödeyebilir. Fark, tüketimin saatlere nasıl dağıldığından gelir. Marj, ağırlıklı ortalama PTF'ye uygulanan orandır; marjın toplam etkisi tüketim hacmiyle büyür.

Tedarikçinin GİP'te yaptığı işlemler ise tedarikçinin kendi portföy maliyetini ilgilendirir. Sözleşmenizde ayrıca bir madde yoksa, bu işlemler faturanıza ayrı bir kalem olarak gelmez. Serbest piyasa faturasının kalemlerini adım adım görmek için serbest piyasa elektrik faturası manuel hesaplama yazısına bakabilirsiniz.

Faturada ve sözleşmede nereye bakılır?

GÖP ve GİP farkını kendi tesisinize uygulamak için aşağıdaki kontrol listesi işe yarar.

• Sözleşmenizin fiyat formülünü bulun: sabit fiyat mı, PTF+marj mı?
• PTF'ye dayanıyorsa marjın yüzde mi sabit tutar mı olduğunu ve hangi tutara uygulandığını sözleşmeden kontrol edin.
• Faturadaki enerji bedeli satırının "ağırlıklı ortalama PTF" ile uyumlu olup olmadığına bakın.
• Saatlik tüketim verinizi (OSOS ya da sayaç kaydı) PTF saatleriyle eşleştirin.
• Tüketimin hangi saatlerde yoğunlaştığını belirleyin.
• YEKDEM ve dağıtım gibi PTF dışı kalemleri ayrı değerlendirin. YEKDEM'in nasıl yansıdığı için YEKDEM nedir, 2026 fatura etkisi yazısı yardımcı olur.

Tarife türünü de hesaba katmak gerekir. Tek terimli, çift terimli ve üç zamanlı yapıların her biri farklı bir fiyat mantığı taşır. Ayrıntı için elektrik tarife türleri sayfasına bakabilirsiniz.

Tüketici GİP'ten doğrudan faydalanabilir mi?

GİP'te işlem yapabilmek için piyasa katılımcısı olmak gerekir. EPİAŞ'ın GİP kılavuzu ve mevzuat, katılımı lisanslı tüzel kişilere ve piyasa katılım anlaşması imzalayanlara bağlar. EPDK'dan lisans alan piyasa katılımcıları, ilgili katılım anlaşmalarını imzaladığı sürece Gün Öncesi, Gün İçi ve Vadeli Elektrik Piyasası'nda işlem yapabilir.

Bir sanayi tesisi için pratik sonuç şudur: tesis, PTF'nin nasıl oluştuğunu bilerek tüketim saatlerini ve sözleşme tipini değerlendirir. Piyasada işlem yapmak ise tedarikçinin işidir. Sözleşme türüne göre tesisin fiyat riski değişir; sabit fiyatlı sözleşmede bu risk tedarikçidedir, PTF'ye dayalı sözleşmede büyük kısmı tesise yansır.

Sıkça Sorulan Sorular

GÖP ile GİP arasındaki temel fark nedir?

GÖP, teslimattan bir gün önce tüm tekliflerin tek seferde eşleştirildiği ve her saat için tek bir fiyatın (PTF) oluştuğu piyasadır. GİP ise teslim gününde, teslimata 1 saat kalana kadar sürekli ticaretle çalışan düzeltme piyasasıdır. Faturada doğrudan etkisi olan fiyat, GÖP'te oluşan PTF'dir.

Fatura GÖP'e mi GİP'e mi göre hesaplanır?

PTF'ye dayalı serbest tüketici sözleşmelerinde fatura GÖP'te oluşan PTF'ye göre hesaplanır. GİP'te oluşan fiyatlar tüketici faturasına ayrı bir satır olarak yansımaz. Sabit fiyatlı sözleşmelerde ise fatura sözleşmedeki fiyata göre çıkar.

GÖP fiyatları ne zaman ve nereden öğrenilir?

GÖP sonuçları her gün, ertesi günün 24 saati için öğle saatlerinden sonra EPİAŞ Şeffaflık Platformu'nda yayımlanır. Yayın saatleri EPİAŞ duyurularıyla güncellenebilir; güncel saat için EPİAŞ duyurularına bakmak gerekir.

Sanayi tesisi gün içi piyasasında alım satım yapabilir mi?

Doğrudan yapamaz; GİP'e yalnızca gerekli lisansa ve piyasa katılım anlaşmasına sahip katılımcılar girebilir. Tesis, elektriğini tedarikçisi üzerinden alır. Tedarikçinin GİP işlemleri, sözleşmede aksi yazmıyorsa faturaya ayrı kalem olarak gelmez.

Özet

GÖP, ertesi günün her saati için tek bir fiyatın, yani PTF'nin oluştuğu piyasadır. GİP ise teslimata yakın zamanda dengesizliği düzeltmek için çalışan sürekli ticaret piyasasıdır. Fatura, PTF'ye dayalı sözleşmede GÖP fiyatına bağlıdır; bu fiyat tüketimin saatlere dağılımıyla ağırlıklandırılır.

Covolt, sayaç verinizden enerji bedelini hesaplar; tarife optimizasyonu çözümüyle tüketim profilinizin ve sözleşme seçeneklerinin maliyete etkisini simüle edebilirsiniz.

Son güncelleme: Haziran 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.