Üç zamanlı tarife sanayide ne zaman kazandırır? Puant payı eşiği

Üç zamanlı tarife sanayide, tüketimin puant dilimindeki payı küçük, gece dilimindeki payı yeterince büyük olduğunda kazandırır. Bu nedenle karar tek bir fiyata değil, tesisin saatlik tüketim profiline bağlıdır. Bu yazıda eşiği, resmî fiyatlara bağlı kalmadan oranlarla nasıl hesaplayacağınızı gösteriyoruz.

Üç zamanlı tarife, günü üç dilime ayırır ve her dilime ayrı birim fiyat uygular. Gündüz ve gece arasındaki fark bazı tesislerde fatura kalemini düşürür, bazılarında artırır. Aşağıda önce dilimleri, sonra eşik hesabını ve en sonda faturada nereye bakacağınızı anlatıyoruz.

Üç zamanlı tarife nedir?

Üç zamanlı tarife, elektrik tüketiminin gündüz, puant ve gece olmak üzere üç zaman diliminde ayrı ayrı ölçülüp her dilim için farklı birim fiyatla faturalandırılması demektir. Tek zamanlı tarifede günün her saati aynı birim fiyat uygulanır.

EPDK dipnotuna göre sayaç saati sürekli yaz saatine göre güncellenmiş sayaçlarda dilimler yıl boyunca gündüz 06–17, puant 17–22, gece 22–06'dır. Güncellenmemiş sayaçlarda ekim ayının son pazarından mart ayının son pazarına kadar gündüz 07–18, puant 18–23, gece 23–07; yılın geri kalanında ise 06–17, 17–22 ve 22–06 dilimleri geçerlidir. Kendi sayacınızın hangi gruba girdiğini dağıtım şirketinden öğrenebilirsiniz.

Genel tarife yapısı için elektrik tarife türleri sayfasına bakabilirsiniz.

Gündüz, puant ve gece dilimleri hangi saatlerdir?

Gündüz 06:00-17:00, puant 17:00-22:00, gece 22:00-06:00 arasıdır. Puant dilimi en yüksek, gece dilimi en düşük birim fiyatın uygulandığı dilimdir.

Dilim	Saat	Süre	Birim fiyat seviyesi
Gündüz	06:00-17:00	11 saat	Orta
Puant	17:00-22:00	5 saat	En yüksek
Gece	22:00-06:00	8 saat	En düşük

Bir günün 24 saatinin 11'i gündüz, 5'i puant, 8'i gece dilimine düşer. Tesis her saat aynı yükle çalışsaydı payları sırasıyla yaklaşık %46, %21 ve %33 olurdu. Gerçek tesiste bu paylar vardiya düzenine göre kayar. Puant diliminin ne anlama geldiğini puant saat nedir sayfasında ayrıca anlattık.

Üç zamanlı tarife sanayide ne zaman kazandırır?

Üç zamanlı tarife, tesisin ağırlıklı ortalama birim fiyatı tek zamanlı birim fiyatın altına indiğinde kazandırır. Bu, puant ve gündüz paylarının yarattığı fiyat farkının, gece payının sağladığı indirimi aşmaması anlamına gelir.

Eşiği şöyle kurabilirsiniz. Tek zamanlı birim fiyat T, üç zamanlı fiyatlar G (gündüz), P (puant), N (gece) olsun. Dilim payları g, p, n olsun ve g + p + n = 1 olsun.

1. Üç zamanlı ortalama birim fiyat = g×G + p×P + n×N hesaplanır.
2. Bu değer T ile karşılaştırılır.
3. g×G + p×P + n×N < T ise üç zamanlı kazandırır.

Bu eşitsizliği puant payı için çözebilirsiniz. Gündüz, puant ve gece payları birbirine bağlı olduğundan, genellikle iki değişkenle bakılır: puant payı p ve gece payı n. Gündüz payı g = 1 − p − n olarak kalır. Puanta ne kadar tüketim yaparsanız, o kadar yüksek gece payına ihtiyaç duyarsınız.

Güncel resmî birim fiyatlar çeyreklik tarife tablosuyla değişir. Güncel değerler için EPDK tarife tablolarına bakın. Aşağıdaki hesap, bu nedenle resmî fiyat değil, oranlarla kurulmuş varsayımsal bir örnektir.

Örnek hesap: dört tüketim profilinde puant payı eşiği nasıl çıkar?

Örnek hesapta tek zamanlı birim fiyat 1,00 olarak alınmıştır. Üç zamanlı fiyatlar göreli olarak gündüz 1,00, puant 1,50 ve gece 0,60 varsayılmıştır. Bu rakamlar resmî tarife değildir; yalnızca mantığı göstermek için seçilmiştir.

Dört profil, farklı vardiya düzenlerini temsil eder. Paylar da varsayımdır.

Profil	Gündüz payı	Puant payı	Gece payı	Göreli ortalama fiyat	Sonuç
A: tek vardiya	%85	%10	%5	1,030	Tek zamanlı daha düşük
B: iki vardiya	%55	%25	%20	1,045	Tek zamanlı daha düşük
C: üç vardiya	%40	%20	%40	0,940	Üç zamanlı daha düşük
D: gece ağırlıklı	%45	%5	%50	0,825	Üç zamanlı daha düşük

Profil C için hesap şöyledir: 0,40×1,00 + 0,20×1,50 + 0,40×0,60 = 0,40 + 0,30 + 0,24 = 0,94. Tek zamanlı 1,00 olduğundan, bu varsayımla üç zamanlı yaklaşık %6 daha düşüktür.

Profil B için hesap: 0,55×1,00 + 0,25×1,50 + 0,20×0,60 = 0,55 + 0,375 + 0,12 = 1,045. Burada puant payı %25 olduğundan, gece payı %20'de kalınca üç zamanlı pahalıya çıkar.

Grafik, aynı varsayımla dört profilin göreli ortalama birim fiyatını gösterir. 1,00 çizgisinin altında kalan profiller üç zamanlıda kazanır. Puant payı yüksek olan profiller, gece payı büyük olsa bile sınırda kalır.

Puant payı eşiği nasıl bulunur?

Puant payı eşiği, gece payı sabit tutulduğunda üç zamanlı ile tek zamanlının eşitlendiği puant payı demektir. Eşiğin üstünde puant payı arttıkça üç zamanlı pahalıya gelir.

Aynı varsayımla, gece payı n = %30 olsun. Gündüz payı g = 1 − p − 0,30 = 0,70 − p olur. Eşitlik şöyle kurulur:

1. (0,70 − p)×1,00 + p×1,50 + 0,30×0,60 = 1,00
2. 0,70 − p + 1,50p + 0,18 = 1,00
3. 0,88 + 0,50p = 1,00
4. p = 0,24

Yani bu varsayımla, gece payı %30 iken puant payı %24'ün altında kalırsa üç zamanlı kazandırır. %24'ün üstünde kalırsa kazandırmaz. Gece payı %40 olsaydı eşik değişirdi: (0,60 − p) + 1,50p + 0,24 = 1,00 denkleminden p = 0,32 çıkar.

Bu rakamlar yalnızca örnektir. Gerçek eşik, güncel birim fiyat oranlarına göre değişir. Kendi tesisiniz için hesabı yaparken resmî tarife tablosundaki gündüz, puant ve gece değerlerini kullanmalısınız.

Hangi tüketim profilinde üç zamanlı avantajlıdır?

Gece payı yüksek ve puant payı düşük olan tesislerde üç zamanlı avantajlıdır. Tersine, tek vardiyalı ve gündüz ağırlıklı tesislerde tek zamanlı çoğunlukla daha düşük kalır.

Genel bir çerçeve şöyle özetlenebilir:

• Gece ağırlıklı üretim: Sürekli proses, fırın, soğuk hava deposu gibi gece de çalışan tesislerde gece payı yüksektir.
• Puant boş bırakılabilen tesisler: 17:00-22:00 arasında vardiya değişimi, bakım ya da yük kaydırma yapabilenlerde puant payı düşer.
• Gündüz tek vardiya: Tüketim 06:00-17:00 arasında toplandığında gece payı küçüktür. Bu durumda üç zamanlıda gündüz fiyatı belirleyici olur.
• İki vardiya: İkinci vardiya puanta taşarsa, puant payı eşiği aşar.

Puant saatte tüketimi kaydırmanın pratik yolları ayrı bir yazının konusudur. Burada önemli olan, karar öncesi payların ölçülmesidir.

Faturada ve sayaç verisinde nereye bakılır?

Karar için üç bilgi gerekir: dilim bazlı tüketim, dilim bazlı birim fiyat ve sayaç saati grubu. Üçünü birlikte okumadan tarife değişikliğine karar vermek riskli olur.

Kontrol listesi:

1. Dilim bazlı tüketim: Faturada ya da sayaç verisinde gündüz (T1), puant (T2) ve gece (T3) kWh değerlerini bulun. Tek zamanlı tarifedeyseniz saatlik sayaç verisinden bu payları kendiniz çıkarın.
2. Son 12 ay: Tek bir ay yeterli değildir. Mevsim ve üretim yoğunluğu payları değiştirir.
3. Birim fiyatlar: Dağıtım şirketinizin yayımladığı güncel gündüz, puant ve gece enerji bedellerini yazın. Tek zamanlı karşılığını yanına koyun.
4. Sayaç saati grubu: Dilimlerin 06-17 mi, 07-18 mi olduğunu doğrulayın.
5. Tedarik şekli: Serbest tüketici iseniz, tedarikçi sözleşmenizdeki fiyat yapısını ayrıca kontrol edin. Bu yazıdaki dilim mantığı perakende satış tarifesi içindir. Tedarik tarafı için serbest tüketici olmak yetmez yazısına bakabilirsiniz.
6. Güç bedeli: Çift terimli tarifede dilim seçimi güç bedelini değiştirmez; yalnızca enerji bedelini etkiler.

Faturanızı satır satır okumak için elektrik faturası okuma rehberi işinize yarar.

Sıkça Sorulan Sorular

Üç zamanlı tarife sanayide her zaman daha mı ucuzdur?

Hayır. Tüketimin puant payı yüksekse ve gece payı küçükse üç zamanlı, tek zamanlıdan pahalıya çıkabilir. Karar, tesisin dilim bazlı tüketim payına ve güncel birim fiyat oranlarına bağlıdır.

Puant saatleri hangi saatlerdir?

Sayaç saati sürekli yaz saatine göre güncellenmiş sayaçlarda puant 17:00-22:00 arasıdır. Güncellenmemiş sayaçlarda kış döneminde dilimler bir saat kayar ve puant 18:00-23:00 olur.

Üç zamanlı tarifeyi nasıl hesaplarım?

Dilim bazlı tüketimi ilgili dilimin birim fiyatıyla çarpıp üç sonucu toplayın, ardından tüm tüketimi tek zamanlı birim fiyatla çarpıp karşılaştırın. Düşük olan, o profil için daha uygun tarifedir. Hesabı en az 12 aylık veriyle yapın.

Gece tüketimi hafta sonu da düşük fiyatla mı faturalanır?

Çok zamanlı tarifede dilimler günün saatine göre tanımlıdır. Hafta içi ve hafta sonu ayrımı için tarife tablosunun dipnotlarına ve dağıtım şirketinin bilgilendirmesine bakın.

Özet

Üç zamanlı tarife, puant payı düşük ve gece payı yüksek tesislerde kazandırır. Eşik, dilim paylarının fiyat oranlarıyla çarpılıp tek zamanlı fiyatla karşılaştırılmasından bulunur. Örneğin gece payı %30 iken puant payı %24'ün altında kalıyorsa, bu varsayımda üç zamanlı avantajlıdır.

Kendi tesisinizin dilim paylarını saatlik sayaç verisinden çıkarıp Covolt tarife danışmanıyla güncel fiyatlarla karşılaştırabilirsiniz.

Son güncelleme: Kasım 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.