SMF nedir? Sistem marjinal fiyatı ile PTF arasındaki fark

SMF nedir sorusunun kısa cevabı şudur: SMF (sistem marjinal fiyatı), dengeleme güç piyasasında belirlenen ve gerçek zamanlı dengeleme için kabul edilen tekliflerin fiyatına dayanan saatlik fiyattır. PTF ise bir gün önce, gün öncesi piyasasında oluşur. İkisi arasındaki fark, özellikle tedarikçinin öngördüğünden farklı tüketen tesislerde dengesizlik maliyeti olarak ortaya çıkar.

Sanayi tesisinin faturasında çoğu zaman yalnızca PTF görünür. Buna karşın SMF, tedarikçinin dengesizlik maliyetini belirleyen girdilerden biridir. Bu yazı SMF'nin nasıl oluştuğunu, PTF'den nerede ayrıldığını ve fatura tarafındaki etkisini sade bir örnekle anlatıyor.

SMF (sistem marjinal fiyatı) nedir?

SMF, dengeleme güç piyasasında net talimat hacmine karşılık gelen teklifin fiyatı demektir. EPİAŞ Şeffaflık Platformu tanımını bu şekilde verir (EPİAŞ, Sistem Marjinal Fiyatı).

Elektrikte üretim ile tüketim her an eşit olmak zorundadır. Gün öncesi planlar gerçekle birebir tutmadığı için sistem işletmecisi (TEİAŞ) gün içinde üretimi artırır ya da azaltır. Bu işleme dengeleme denir. SMF, bu dengelemenin fiyatıdır.

SMF nasıl oluşur?

SMF, sistemin o saatteki yönüne göre teklif sıralamasından belirlenir. Sistem enerji açığındaysa yük alma tekliflerinin en düşüğünden, enerji fazlasındaysa yük atma tekliflerinin en yükseğinden başlanır. Tüm talimatlar dikkate alınarak net talimat hacmine denk gelen teklif fiyatı SMF olur (EPİAŞ, SMF Hesaplanması).

Adımları şöyle özetleyebiliriz:

1. Santraller dengeleme güç piyasasına yük alma (daha fazla üretme) ve yük atma (üretimi azaltma) teklifleri verir.
2. Sistem işletmecisi o saatin yönünü belirler: enerji açığı mı, enerji fazlası mı.
3. Teklifler fiyata göre sıralanır ve ihtiyaç kadar talimat verilir.
4. Net talimat hacmine karşılık gelen teklifin fiyatı o saatin SMF'si olur.

Hesaplama yöntemi, Elektrik Piyasası Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği ve EPDK'nın yayımladığı prosedürle belirlenir (mevzuat.gov.tr, Dengeleme ve Uzlaştırma Yönetmeliği).

PTF nedir ve SMF'den farkı nedir?

PTF (piyasa takas fiyatı), gün öncesi piyasasında belli bir saat için oluşan saatlik elektrik alış-satış fiyatı demektir. Yönetmelikteki tanım da bu yöndedir (Resmî Gazete'deki YEKDEM yönetmeliği tanımları). PTF her saat için ayrı oluşur: günde 24, 30 günlük ayda 720 ayrı fiyat (EPİAŞ, Gün Öncesi Piyasası).

Fark kısaca şöyledir:

Özellik	PTF	SMF
Piyasa	Gün öncesi piyasası	Dengeleme güç piyasası
Ne zaman oluşur	Teslimattan bir gün önce	Teslimat saatine yakın, gerçek zamanlı dengeleme sırasında
Neyi yansıtır	Planlanan arz ve talebin eşleşmesi	Planın tutmadığı kısmı dengelemenin maliyeti
Kim kullanır	Faturadaki enerji bedeli, referans fiyat	Dengesizlik fiyatının hesabı

SMF'nin PTF'ye göre yönü sistemin durumuna bağlıdır. Enerji açığında SMF genellikle PTF'nin üstünde, enerji fazlasında altında, sistem dengedeyse PTF'ye eşit olur (Enerji Uzmanları Derneği).

SMF faturaya nasıl yansır?

SMF doğrudan faturadaki birim fiyat olarak yazmaz. Etkisi dengesizlik üzerinden gelir. Dengesizlik, bir katılımcının gün öncesinde bildirdiği miktar ile gerçekleşen miktar arasındaki farktır.

Yönetmeliğe göre sistem dengesizlik fiyatı, o saat için ya PTF'yi ya da SMF'yi kullanarak belirlenir (mevzuat.gov.tr). Katılımcı sistemin aleyhine sapmışsa PTF ile SMF'nin yükseğine bir katsayı uygulanır. Sistemin lehine sapmışsa düşüğüne daha küçük bir katsayı uygulanır. EPİAŞ sayfasında bu katsayıların (k ve l) 1 Mayıs 2015'ten itibaren 0,03 olarak belirlendiği belirtilir. Güncel değer için EPDK duyurularına bakın.

Sanayi tesisi dengesizliği kendi adına yönetmez. Tedarikçi, portföyündeki tüm tüketicilerin toplam sapmasından sorumludur. Bu maliyet tedarikçinin fiyat teklifine nasıl yansıyacağı, sözleşme türüne göre değişir. Sabit fiyatlı sözleşmede tedarikçi riski fiyata katar. PTF artı marj yapısında ise dengesizlik riski çoğunlukla tedarikçide kalır, ancak marjın büyüklüğünde rol oynar. Tedarik teklifini karşılaştırırken bu ayrımı sormak faydalıdır.

SMF ile PTF arasındaki fark maliyete ne kadar yansır? (örnek)

Fark, sapmanın yönüne ve sistemin o saatteki durumuna göre değişir. Aşağıdaki sayılar gerçek piyasa verisi değil, mekanizmayı göstermek için seçilmiş örnek değerlerdir. Varsayım: k = 1,03, l = 0,97.

Örnek 1: Eksik kalan saat (negatif dengesizlik). Bir saatte PTF 2.000 TL/MWh, SMF 2.400 TL/MWh olsun. Sistem enerji açığında. Katılımcı 10 MWh eksik kalmış olsun.

1. İki fiyatın yükseği: 2.400 TL/MWh.
2. Katsayı uygulanır: 2.400 × 1,03 = 2.472 TL/MWh.
3. PTF'ye göre fark: 2.472 − 2.000 = 472 TL/MWh.
4. 10 MWh için ek maliyet: 4.720 TL.

Örnek 2: Fazla kalan saat (pozitif dengesizlik). Aynı saatte PTF 2.000, SMF 1.600 TL/MWh olsun. Katılımcı 10 MWh fazla kalmış olsun.

1. İki fiyatın düşüğü: 1.600 TL/MWh.
2. Katsayı uygulanır: 1.600 × 0,97 = 1.552 TL/MWh.
3. PTF'ye göre fark: 2.000 − 1.552 = 448 TL/MWh eksik gelir.
4. 10 MWh için kayıp: 4.480 TL.

Grafik, aynı sapma miktarında sapmanın yönüne göre PTF'ye kıyasla oluşan farkı örnek değerlerle gösteriyor. İki yönde de fark aynı büyüklükte değildir, çünkü SMF PTF'den bağımsız hareket eder.

SMF yüksek çıktığında tesis ne yapabilir?

Tesis SMF'yi etkileyemez, ama tüketim tahmininin doğruluğunu ve sözleşme yapısını yönetebilir. Dengesizlik maliyeti sapmadan doğduğu için, tüketimin öngörülebilir olması tedarikçi ile ilişkide daha avantajlı bir konum sağlar.

Pratikte şunlar işe yarar:

• Vardiya, bakım ve üretim planını tedarikçiyle paylaşmak, tahminin tutmasına katkı verir.
• Mesai dışı ve plansız tüketim kalemlerini saatlik veride görmek, sapmanın nereden geldiğini gösterir.
• Sözleşmede dengesizlik maliyetinin kimde kaldığını netleştirmek, marjın neye karşılık geldiğini anlamayı kolaylaştırır.

Tarife ve tedarik yapısını birlikte değerlendirmek için elektrik tarife türleri sayfası bir başlangıç sunar. Tedarik kararının nasıl verileceği için serbest tüketici olmak yetmez: doğru tedarik kararı yazısına bakabilirsiniz.

Faturada nereye bakılır? Kontrol listesi

SMF faturada ayrı satır olarak görünmez. Yine de şu noktalara bakmak, etkisini anlamanıza yardımcı olur:

1. Sözleşme türü: PTF artı marj mı, sabit fiyat mı? Dengesizlik riski fiyata nasıl yansıtılmış?
2. Marj oranı: Marj, tedarikçinin dengesizlik ve diğer maliyetlerini karşılar. Oranın neyi kapsadığını sorun.
3. Aylık PTF ağırlıklı ortalaması: Faturadaki birim fiyat, saatlik PTF'lerin tüketime göre ağırlıklı ortalaması mı? Saatlik dağılım, ortalamadan farklı olabilir. Ayrıntı için serbest piyasa faturası elle hesaplama yazısına bakın.
4. YEKDEM ve mahsuplaşma satırları: Önceki dönem farkı sonraki faturada gelir. Bkz. YEKDEM nedir.
5. Sapma geçmişi: Tüketim profiliniz aylar içinde ne kadar değişiyor? Büyük ve plansız dalgalanma tedarikçi için risk demektir.

Sıkça Sorulan Sorular

SMF ile PTF aynı şey mi?

Hayır. PTF gün öncesi piyasasında bir gün önceden oluşur. SMF ise dengeleme güç piyasasında, teslimat saatine yakın gerçek zamanlı dengelemeden oluşur. Sistem dengedeyse ikisi eşit çıkabilir, ancak çoğu saatte farklıdır.

SMF PTF'den yüksek mi olur, düşük mü?

İkisi de olabilir. Sistem enerji açığındaysa SMF genellikle PTF'nin üstünde, enerji fazlasındaysa altında oluşur. Sistem dengedeyse PTF'ye eşit olur.

SMF faturamda görünür mü?

Doğrudan birim fiyat olarak görünmez. Etkisi tedarikçinin dengesizlik maliyeti üzerinden, marj ya da sabit fiyatın içinde dolaylı olarak yansır. Faturanızdaki yapı sözleşme türüne göre değişir.

SMF değerlerini nereden takip edebilirim?

EPİAŞ Şeffaflık Platformu'nda dengeleme güç piyasası bölümünde saatlik SMF verileri herkese açık olarak yayımlanır. Katsayılar ve mevzuat için EPDK duyurularına bakmak gerekir.

Sonuç

SMF, dengeleme güç piyasasında gerçek zamanlı dengelemenin saatlik fiyatıdır. PTF ise bir gün önceden oluşan referans fiyattır. İkisi arasındaki fark, sapma yönüne ve sistemin durumuna göre dengesizlik maliyetine dönüşür. Sanayi tesisi için bunun anlamı, bu maliyetin sözleşme yapısı ve marj içinde dolaylı yer almasıdır.

Tarife ve tedarik yapınızı birlikte değerlendirmek için tarife optimizasyonu çözümüne göz atabilirsiniz.

Son güncelleme: Haziran 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.