Türkiye emisyon ticaret sistemi: sanayi tesislerini nasıl etkiler?

Türkiye emisyon ticaret sistemi (TR ETS), sera gazı salımına üst sınır koyan ve tesislere tahsisat veren bir karbon fiyatlandırma sistemidir. Sistem, 27 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren yönetmelikle kuruldu ve 2026-2027 pilot dönemiyle başlıyor. Pilot dönemde kapsam beş sektördeki büyük tesislerle sınırlı; 2028'den itibaren birinci uygulama dönemi geliyor.

Bu yazı, kapsamı, takvimi ve tesislerin atabileceği hazırlık adımlarını resmî kaynaklara dayanarak anlatır. Her tesis kapsamda değildir. Önce tesisinizin hangi kategoride olduğuna bakmak gerekir.

Emisyon ticaret sistemi (ETS) nedir?

Emisyon ticaret sistemi, belirli tesislerin yıllık sera gazı salımını sınırlayan ve her ton salım için tahsisat (emisyon hakkı) şartı koyan bir karbon fiyatlandırma mekanizması demektir. Tesis, salımı kadar tahsisat teslim eder. Elindeki tahsisat fazlaysa satabilir, eksikse alır.

Türkiye'de bu çerçevenin hukuki temeli 7552 sayılı İklim Kanunu'dur. 7552 sayılı İklim Kanunu 09.07.2025 tarihli ve 32951 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı ve ETS'nin kurulmasını yasal düzenlemeye bağladı. Ayrıntılar yönetmelik ve alt düzenlemelerle belirlendi.

Türkiye ETS yönetmeliği ne zaman yürürlüğe girdi?

Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği, 27.08.2026 tarihli ve 33353 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmeliğin ardından pilot dönemin işleyişini düzenleyen belge de çıktı.

"Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Pilot Uygulama Dönemine İlişkin Usul ve Esaslar", 30 Eylül 2026 tarihli ve 18626 sayılı Olur ile yayımlandı. Bu belge alt tesislerin belirlenmesini, kıyas değerlerinin hesaplanmasını, ücretsiz tahsisatı ve doğrulama süreçlerini düzenliyor.

ETS kapsamına hangi tesisler giriyor?

ETS kapsamına, yıllık emisyonu belirli eşiklerin üzerindeki tesisler giriyor. Eşik, kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyona bakılarak belirlenir. 50.000 ton CO2 eşdeğeri veya altındaki tesisler Kategori A, 50.000 ile 500.000 ton arası Kategori B, 500.000 ton üzeri Kategori C'dir; ETS Kategori B ve C tesisleri kapsar.

Grafik, yönetmeliğin üç kategorisini ve ETS kapsamında olup olmadıklarını gösteriyor. Kategori A tesisler ETS dışında kalır, ancak izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülüklerine tabi olmaya devam eder.

Pilot dönemde kapsam ayrıca sektörle sınırlı. Elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerinde faaliyet gösteren ve belirlenen emisyon eşiğinin üzerindeki tesisler pilot uygulamaya dahil olacak. Cam, seramik, kâğıt ya da gıda gibi sektörlerdeki tesisler pilot dönemin dışında. Bunların durumu 2028'de başlayacak birinci uygulama döneminde netleşecek.

Pilot dönem ve takvim nasıl işliyor?

Pilot dönem, 2026 ve 2027 yıllarının emisyonlarını kapsar. Karbon Piyasası Kurulu kararına göre TR ETS pilot dönemi 2026 ve 2027 yılı emisyonlarını kapsıyor. Sonrasında birinci uygulama dönemi başlıyor. Bu dönem 2028-2035 yıllarını kapsıyor; alt dönemleri 2028-2030 ve 2031-2035'tir.

Pilot dönemin iki önemli özelliği var:

• 2026 sistem yılında kapsamdaki işletmeler yalnızca raporlama yükümlülüğüne tabi.
• Pilot dönemde her sektör için ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre yüzde 100 olarak belirlendi.

Kıyas yöntemi, tahsisatın tesisin geçmiş salımına göre değil, sektördeki referans emisyon yoğunluğuna göre verilmesi demektir. Pilot dönemin amacı, izleme ve raporlama düzenini sahada denemek.

Grafik, pilot ve uygulama dönemlerinin kaç yıl sürdüğünü gösteriyor: pilot 2 yıl, birinci uygulama dönemi 8 yıl.

İzleme metodolojisi planı nedir ve son tarih ne?

İzleme metodolojisi planı, tesisin emisyonlarını ve faaliyet seviyelerini hangi yöntemle ölçeceğini ve raporlayacağını tarif eden belge demektir. Alt tesislerin belirlenmesi ve emisyonların bu alt tesislere atfedilmesi de bu planın konusu.

Yönetmeliğe göre ilk plan için süre iki aydı. Pilot kapsamdaki işletmelerin ilk İzleme Metodolojisi Planlarını yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde, yani 27.10.2026'ya kadar sunmaları gerekiyordu. Ancak süre uzatıldı. İklim Değişikliği Başkanlığı'nın duyuru listesinde 14 Ekim 2026 tarihli "TR ETS Pilot Uygulama Dönemi İzleme Metodolojisi Planlarının Sunulma Süresinin Uzatılması" duyurusu yer alıyor. Uzatılan tarih 27 Ocak 2027; bu tarih, resmî duyuru metnine atıf yapan sektör kaynaklarında yer alıyor. Kesin tarih için İklim Değişikliği Başkanlığı duyurularına bakın.

Yıllık raporlama düzeni de önemli. Yıllık raporlama son tarihi 30 Nisan'dır ve Başkanlıkça 1 aya kadar uzatılabilir.

Sanayi tesisleri ETS'ye nasıl hazırlanabilir?

Hazırlığın ilk adımı kapsam kontrolüdür. Aşağıdaki liste, tesis sorumlusunun sırayla yanıtlaması gereken soruları özetler.

1. Sektör: Faaliyetiniz elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ya da gübre mi?
2. Kategori: Kurulu kapasiteye göre ihtiyatlı hesaplanan yıllık emisyonunuz 50.000 ton CO2 eşdeğerinin üzerinde mi?
3. İzleme planı: Kapsamdaysanız ilk izleme metodolojisi planı hazır mı, güncel son tarih takip ediliyor mu?
4. Veri altyapısı: Elektrik, doğal gaz ve yakıt tüketimi hangi ölçüm noktalarından, hangi sıklıkla kayıt altına alınıyor?
5. Doğrulama: Yıllık emisyon raporu için bağımsız doğrulama sürecinin sorumlusu belli mi?

Kapsam dışı görünen tesisler için de bir not gerekli. Yönetmelik, kapsamdaki işletmelerin izleme planını ilk izlemenin başlayacağı tarihten en az 6 ay önce Başkanlığın onayına sunmasını öngörüyor. Yani hazırlık süresi, tarihe bakıp son haftaya bırakılacak kadar kısa değil.

Elektrik tüketimi ETS'de neden önemli?

Elektrik tüketimi, birçok sanayi tesisinde emisyonun önemli bir parçasıdır ve ölçülebilir olduğu için izleme sürecinin temel girdisidir. Ancak elektrik kaynaklı emisyonun ETS kapsamında nasıl ele alınacağı tesisin faaliyetine ve kıyas değerlerine bağlı. Bu yazıda genel bir hesap yöntemi vermiyoruz; ilgili usul ve esaslara ve Başkanlık açıklamalarına bakmak gerekir.

Pratik tarafı şu: saatlik ve aylık tüketim verisi düzenli tutulan bir tesis, izleme planını daha kolay besler. Tüketimin hangi ay, hangi vardiyada, hangi hatta arttığını bilmek hem maliyeti hem emisyon raporunu aynı veriden yönetmeyi mümkün kılar. Elektrik tarafındaki karbon ölçümü için karbon salımı takibi sayfasına, enerji verimliliği çalışmaları için ISO 50001 yazımıza bakabilirsiniz.

Faturada ve raporda nereye bakılır?

Karbon hazırlığı, elektrik faturasındaki veriyle başlar. Kontrol listesi:

• Dönem tüketimi (kWh) aylık olarak kayıt altında mı?
• Mesai dışı tüketim ayrı izleniyor mu?
• Birden fazla tesis varsa veriler aynı formatta mı toplanıyor?
• Yenilenebilir kaynaktan alınan elektrik için belge (ör. I-REC) kayıtları saklanıyor mu?

Bu kayıtlar, hangi karbon hesabı yapılacak olursa olsun, ilk gereken veridir.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye ETS'ye hangi sektörler dahil?

Pilot dönemde elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerindeki Kategori B ve C tesisleri kapsanıyor. Diğer sektörlerin durumu 2028'de başlayacak birinci uygulama döneminde belli olacak. Kesin liste için pilot usul ve esaslara bakılmalıdır.

Pilot dönemde karbon maliyeti ödenecek mi?

Pilot dönemde ücretsiz tahsisat oranı kıyas yöntemine göre yüzde 100 olarak belirlendi ve 2026 sistem yılında işletmeler yalnızca raporlama yükümlülüğüne tabi. Pilot sonrasındaki mali yükümlülükler birinci uygulama dönemi düzenlemeleriyle netleşecek.

Tesisim Kategori A ise bir yükümlülüğüm var mı?

Kategori A tesisler ETS kapsamı dışında, ancak izleme, raporlama ve doğrulama yükümlülükleri devam ediyor. Bu yüzden tüketim ve emisyon verisini düzenli tutmak Kategori A tesisler için de geçerli bir hazırlık.

İzleme metodolojisi planı için son tarih nedir?

İlk plan için 27 Ekim 2026 olan süre, İklim Değişikliği Başkanlığı'nın 14 Ekim 2026 tarihli duyurusuyla uzatıldı; sektör kaynaklarına göre yeni tarih 27 Ocak 2027. En güncel karar için İklim Değişikliği Başkanlığı duyurularına bakın.

Özet

TR ETS, 2026-2027 pilot dönemiyle başladı ve ilk aşamada beş sektördeki Kategori B ve C tesisleri kapsıyor. Pilot dönemde yüzde 100 ücretsiz tahsisat var ve 2026 için yükümlülük raporlamadan ibaret. Asıl hazırlık, kapsam kontrolü, izleme planı ve düzenli tüketim verisi tarafında yapılıyor.

Elektrik maliyetini kontrol altında tutarken karbon salımını da aynı tüketim verisiyle takip etmek için Covolt karbon salımı takibi çözümüne göz atabilirsiniz.

Son güncelleme: Kasım 2026. Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.