Yeşil tarife nedir? Yenilenebilir elektrik tedarik seçenekleri

Yeşil tarife, elektrik tüketicisinin gönüllü olarak seçtiği ve tükettiği elektriğin yenilenebilir kaynaklardan üretildiğinin YEK-G belgeleriyle kanıtlandığı bir tarife türüdür. Elektrik yine aynı şebekeden gelir; değişen şey, tüketimin karşılığında YEK-G belgesinin itfa edilmesi (kullanılıp iptal edilmesi) ve bunun faturada gösterilmesidir. Yenilenebilir enerji tedariki için yeşil tarife tek yol değildir; serbest tüketici olan işletmeler belgeyi tedarikçileri aracılığıyla da temin edebilir.

Bu yazı, hazırlandığı tarihte yürürlükte olan düzenlemeye göre yeşil tarifenin nasıl işlediğini, maliyetin nasıl oluştuğunu ve işletmenin hangi seçeneklerden birini seçebileceğini anlatır. Rakam gerektiren yerlerde güncel değer için EPDK ve EPİAŞ duyurularına yönlendirilir.

Yeşil tarife nedir?

Yeşil tarife (YETA), yenilenebilir enerji kullanımını yaygınlaştırmak için oluşturulmuş gönüllü bir tarifedir. Mesken, ticarethane veya sanayi tarifesindeki tüketici gönüllü olarak bu tarifeye geçebilir. Tüketici aynı şebekeden elektrik çekmeye devam eder; yenilenebilir enerji kullandığını ise YEK-G sistemi üzerinden belgeleyebilir.

Burada önemli bir ayrım var: şebekedeki elektronlar kaynağına göre ayrılmaz. Yeşil tarife, fiziksel bir hat değişikliği değil, tüketim miktarı kadar belgenin tüketici adına itfa edilmesidir.

Bu tarife, görevli tedarik şirketlerinin yeşil tarifeyi tercih eden tüketicilere elektriğin yenilenebilir kaynaklardan üretildiğini organize YEK-G piyasasından temin ettikleri belgenin itfasıyla ispatlaması esasına dayanır. Bunu faturaya özel bir işaret koyarak ifşa ederler.

YEK-G belgesi nedir ve yeşil tarifeyle ilişkisi nasıl?

YEK-G belgesi, tüketiciye tedarik edilen elektriğin belirli bir miktarının veya oranının yenilenebilir kaynaklardan üretildiğine dair kanıt sağlayan, her biri 1 MWh elektrik üretimine karşılık gelen elektronik belge demektir. Belgeyi EPİAŞ ihraç eder ve sistemi işletir.

İlişkiyi şöyle özetleyebiliriz: YEK-G belgesi kanıtın kendisidir, yeşil tarife ise bu kanıtın görevli tedarik şirketi üzerinden tüketiciye sunulan hâlidir. Belgenin ayrıntıları (ihraç koşulları, I-REC ile farkı) bu yazının konusu değil; ayrı bir yazıda ele alınıyor.

Bilinmesi gereken birkaç çerçeve kuralı:

• Her 1 MWh üretim için 1 adet YEK-G belgesi ihraç edilir.
• Belge, üretim dönemi bitiş tarihinden itibaren 12 ay geçerlidir.
• Adına itfa bildirimi yapılmış bir tüketici için aynı dönem başka bir tedarikçi itfa bildiriminde bulunamaz. Bu, aynı tüketimin iki kez sayılmasını önler.

Kaynak: EPDK/mevzuat.gov.tr, YEK-G Yönetmeliği.

Yeşil tarifeye nasıl geçilir?

Yeşil tarifeye geçiş, tüketicinin görevli tedarik şirketine talepte bulunmasıyla başlar. EPDK'nın tarife uygulamalarına ilişkin düzenlemesine göre tüketici yeşil tarifeye geçme talebini yazılı olarak görevli tedarik şirketine yapar. Düzenleme değişebildiği için talep süresi, sıklığı ve başvuru şekli konusunda dağıtım bölgenizdeki görevli tedarik şirketinin güncel duyurusuna bakın.

Serbest tüketici statüsündeki işletmeler için yol farklıdır. Serbest tüketici olanlar ya da bu hakkı kullanmayanlar, YEK-G belgelerini elektrik temin ettikleri firmadan veya istedikleri başka bir tedarik şirketinden tüketimlerine karşılık talep edebilir. Belgeyi elektrik aldığınız tedarikçiden ayrı bir tedarikçiden de alabilirsiniz.

Serbest tüketici statüsü ve tedarikçi seçimi için serbest tüketici olmak yetmez yazısına bakabilirsiniz. OSB içindeki tesisler için durum ayrıca değişebilir; ayrıntı OSB'de elektrik tedarikçisi seçilebilir mi yazısında.

Yenilenebilir elektrik tedarik seçenekleri nelerdir?

Bir işletme, tükettiği elektriğin yenilenebilir olduğunu birkaç farklı yoldan belgeleyebilir. Her yolun maliyet yapısı ve sorumluluğu farklıdır.

Seçenek	Nasıl işler?	Kimin için uygun?
Yeşil tarife (YETA)	Görevli tedarik şirketi, tüketim kadar YEK-G belgesini itfa eder ve faturada ifşa eder	Görevli tedarik şirketinden elektrik alan tüketici
Tedarikçiden YEK-G belgeli enerji	Serbest tüketici, belgeyi elektrik aldığı tedarikçiyle sözleşmeye bağlar	Serbest tüketici işletmeler
Ayrı tedarikçiden belge alımı	Elektrik başka tedarikçiden, belge başka tedarikçiden temin edilir	Mevcut elektrik sözleşmesini değiştirmek istemeyen işletmeler
Kendi üretimi (çatı GES vb.)	Tüketim, kendi yenilenebilir üretimle karşılanır	Uygun çatısı ve yatırım planı olan işletmeler
Uluslararası sertifika (I-REC)	Uluslararası sistemde yenilenebilir enerji sertifikası alınır	Uluslararası raporlama talebi olan işletmeler

Kendi üretiminde dikkat edilecek bir nokta: lisanssız elektrik üretimi kapsamındaki üreticiler YEK-G sistem kullanıcısı olamaz. Yani lisanssız bir GES'in ürettiği enerji için YEK-G belgesi ihraç edilmez; bu işletmelerin sertifika ihtiyacı için farklı yollar gerekir. Uluslararası seçenek için I-REC sertifikası danışmanlığı sayfasına ve I-REC sertifikası nedir yazısına bakabilirsiniz.

Yeşil tarifenin maliyeti nasıl hesaplanır?

Yeşil tarifenin maliyeti, normal elektrik bedeline eklenen belge bedelinden oluşur. Belge bedeli sabit bir rakam değildir; YEK-G belgesi piyasasında oluşan fiyata ve tüketim miktarına göre değişir. Bu nedenle bu yazıda bir TL/MWh değeri verilmiyor.

Maliyeti kendiniz şu adımlarla hesaplayabilirsiniz:

1. Dönem tüketiminizi MWh'e çevirin (kWh ÷ 1.000). Her MWh için bir belge itfa edilir.
2. Tedarikçinizin teklif ettiği belge birim fiyatını (TL/MWh) sözleşmeden ya da tekliften alın.
3. Tüketim (MWh) × belge birim fiyatını çarpın; bu, normal elektrik faturanıza eklenen ek maliyettir.
4. Bu tutarı, sürdürülebilirlik raporunda ya da müşteri talebinde sağlayacağınız faydayla birlikte değerlendirin.

Örnek: aylık 140.175 kWh tüketen bir tesis, 140,175 MWh'lik tüketimi için yaklaşık 141 belgeye ihtiyaç duyar; çünkü belge sayısı tam sayıya yuvarlanır. Bu örnekte birim fiyat varsayılmamıştır; 141 belgenin toplam bedeli, tedarikçinin teklifindeki TL/MWh değeriyle çarpılarak bulunur. Yuvarlama kuralı için kaynak: itfa edilecek tüketim miktarı ondalıklı ise yukarı yuvarlanarak belge seçilir.

Organize YEK-G piyasasına ilişkin aylık uzlaştırma bildirimleri ve piyasa duyuruları EPİAŞ sitesinde yayımlanır. Güncel belge fiyatı ve yeşil enerji bedeli için EPİAŞ ve EPDK duyurularına bakın: EPİAŞ duyuruları.

Faturada ve sözleşmede nereye bakılır?

Yeşil tarife ya da belgeli enerji aldığınızda, faturayı ve sözleşmeyi şu başlıklar üzerinden kontrol edin:

• Faturadaki işaret: Görevli tedarik şirketleri, yeşil tarife tüketicilerinin faturalarına özel bir işaret koyarak ifşa yapar. İşaretin standardını EPDK belirler.
• Belge türü ve kaynağı: Sözleşmede YEK-G belgesi ihracına esas yenilenebilir kaynak türü ya da türleri ile belgenin süresi yer alır. Rüzgâr, hidrolik ya da güneş gibi kaynak türünü kontrol edin.
• İtfa numarası: İtfa sonrası düzenlenen itfa belgesi tüketiciyle paylaşılır. Belgenin doğruluğunu EPİAŞ'ın YEK-G Belgesi Doğrulama Portalı'ndan itfa numarasıyla kontrol edebilirsiniz.
• Dönem ve miktar: Belgenin hangi tüketim dönemine ve kaç MWh'e karşılık geldiğini kontrol edin.
• Birim fiyat: Belge bedelinin enerji bedelinden ayrı gösterilip gösterilmediğine bakın.

Faturanın diğer kalemlerini okumak için elektrik faturası okuma rehberi yazısı yardımcı olur. Yeşil belge maliyeti, faturanın enerji ve dağıtım bedelinden ayrı değerlendirilmelidir.

Yeşil tarife ne zaman anlamlı olur?

Yeşil tarife, yenilenebilir tüketimin belgelenmesine gerçek bir ihtiyaç olduğunda anlamlıdır. Her işletme için aynı sonucu vermez. Şu durumlar yeşil tarife ya da belgeli tedariki gündeme getirir:

• Müşteriniz ya da ana firmanız tedarik zincirinde yenilenebilir enerji kullanım kanıtı istiyorsa,
• Sürdürülebilirlik raporunda elektrik tüketiminin kaynağını belgelemek istiyorsanız,
• İhracat pazarlarında alıcı, elektriğin yenilenebilir olduğunu belgeleyen kayıt talep ediyorsa.

Kanıt ihtiyacı yoksa belge bedeli yalnızca ek maliyet olur. Bu yüzden karar, önce tüketim ve maliyet verisine bakılarak verilmelidir. Belge, elektriğin kendisinin maliyetini düşürmez; yalnızca tüketimin kaynağını belgeler. Maliyeti düşürmek için ayrıca tüketim profili, birim fiyat ve sözleşme gücü birlikte incelenmelidir.

Karbon salımı tarafında elektrik tüketiminin etkisini görmek için karbon salımı takibi çözümüne, genel çerçeve için sürdürülebilirlik ve karbon emisyonu yazısına bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yeşil tarife nedir ve zorunlu mudur?

Yeşil tarife, tüketicinin gönüllü olarak seçtiği ve tüketiminin yenilenebilir kaynaklı olduğunun YEK-G belgeleriyle kanıtlandığı bir tarifedir. Zorunlu değildir; tüketici isterse mevcut tarifesinde kalır. Seçildiğinde tedarikçi, tüketim kadar belgeyi itfa eder ve faturada ifşa eder.

Yeşil tarifeye geçince elektriğim fiziksel olarak yenilenebilir mi olur?

Hayır. Elektrik aynı şebekeden gelmeye devam eder. Yeşil tarife, tükettiğiniz miktar kadar yenilenebilir üretimin belgesinin sizin adınıza itfa edilmesi demektir. Bu yüzden kanıt, belge ve itfa kaydıyla sağlanır.

Yeşil tarifenin ek maliyeti ne kadardır?

Ek maliyet, tüketilen MWh sayısı ile YEK-G belgesinin birim fiyatının çarpımına bağlıdır ve belge piyasasındaki fiyatla değişir. Sabit bir tutar yoktur. Güncel değer için tedarikçinizin teklifine ve EPİAŞ ile EPDK duyurularına bakın.

YEK-G belgesi ne kadar süre geçerlidir?

YEK-G belgesi, üretim döneminin bitiş tarihinden itibaren 12 ay geçerlidir. Her belge 1 MWh üretime karşılık gelir. Süre dolmadan itfa edilmeyen belge geçerliliğini kaybeder.

Lisanssız GES'im için YEK-G belgesi alabilir miyim?

Mevcut düzenlemeye göre lisanssız üreticiler YEK-G sistem kullanıcısı olamaz. Bu tesislerde belge ihtiyacı için başka sertifika seçenekleri değerlendirilir. Kendi durumunuz için EPİAŞ YEK-G duyurularına ve mevzuatın güncel hâline bakın.

Özet

Yeşil tarife, tüketimin yenilenebilir kaynaklı olduğunu YEK-G belgeleriyle kanıtlayan gönüllü bir tarifedir. Maliyeti, tüketim miktarı ile belge birim fiyatının çarpımına bağlıdır; kanıt ihtiyacı yoksa yalnızca ek bir kalemdir. Karar vermeden önce tüketim, birim fiyat ve sözleşme verisine birlikte bakmak gerekir.

Karbon salımı takibi çözümüyle tesisinizin elektrik tüketiminin karbon etkisini görebilirsiniz.

Mevzuat ve tarifeler değişebilir; güncel değerler için kaynaklara bakın.